Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Miałem nie przeżyć.
Urodziłem się dwa miesiące przed terminem.
Kiedy ustalono, że nie będę żył…
mój ojciec wrócił do domu…
z pudełkiem na buty.
TO ŻYCIE
Byli gotowi mnie pochować.
Myślę, że w moim życiu
było sporo cudownych, nieopisanych zwrotów.
SIDNEY POITIER
Świat, który znałem, był prosty.
Nie wiedziałem, co to elektryczność.
BAHAMY
Nie wiedziałem,
że rura może doprowadzać do domu wodę.
Poprzez obserwację uczyłem się świata.
Widziałem stworzenia. Widziałem ptaki.
Musiałem sam dojść do tego, czym one są.
Byłem najmłodszym dzieckiem w rodzinie.
I oczywiście najbardziej obrywałem.
Ale ponieważ byłem najmłodszy,
bardzo często zostawałem w domu, kiedy moi rodzice szli na pole.
Uprawiali pomidory.
Odebrałem bardzo mało edukacji. Malutko.
Wszystko, czego dowiedziałem się w kwestii wartości, dobra i zła
oraz tego, kim jestem, musiało pochodzić od moich rodziców.
Cały czas ich obserwowałem.
Jak się wzajemnie traktują. Jak o siebie dbają.
Jacy są przy przyjaciołach.
Jacy są przy innych mieszkańcach wioski.
I zachowywałem się tak podobnie, jak tylko mogłem,
bo widziałem skutki ich zachowania.
Rząd Florydy nałożył embargo
na pochodzące z Bahamów pomidory.
Interes mojego ojca upadł.
Wysłał moją matkę, która wzięła ze sobą mnie, do Nassau,
żeby znalazła miejsce, na które będzie nas stać.
W drodze do portu zauważyłem, że coś się rusza.
Wyglądało to jak idący po ulicy żuk.
Spytałem mamę, co to jest.
Odpowiedziała, że samochód.
Spytałem, co to jest samochód.
A ona mi go opisała. Byłem zafascynowany.
Kiedy szliśmy ulicą, za witrynami widziałem różne cudowne rzeczy.
A potem zobaczyłem kobietę.
Stała naprzeciw innej kobiety, która wyglądała tak samo jak ona.
Cokolwiek robiła, ta druga robiła to samo.
Oczywiście było to lustro.
Ale nie wiedziałem, że istnieje coś takiego jak lustra.
Słyszycie? Nie wiedziałem, co to lustro.
Nigdy nie myślałem o tym, jak wyglądam. Widziałem tylko to, co zobaczyłem.
Na Cat Island była jedna biała osoba.
Kiedy dotarłem do Nassau, zobaczyłem innych białych,
ale byli w mniejszości.
Czarni stanowili 90% populacji.
Spędzałem czas z chłopakami w podobnym wieku do mojego.
W przeciągu paru miesięcy
trzech czy czterech trafiło do poprawczaka.
Mój tata uznał,
że pewnie wpakuję się w jakieś kłopoty.
Wysłano mnie do Miami, na Florydę.
FLORYDA
Opuściłem Bahamy w wieku 15 lat, znając siebie.
Dziesięć i pół roku spędziłem na Cat Island,
a potem cztery i pół w Nassau.
Przybyłem więc na Florydę, znając siebie.
A odkąd zszedłem ze statku, Floryda zaczęła mówić mi:
„Nie jesteś tym, za kogo się masz”.
TYLKO DLA KOLOROWYCH
Kiedy dorasta się w społeczności na Cat Island, gdzie wszyscy są czarni,
wszystko, co znamy i widzimy wokół siebie, jest silne,
dobre, opiekuńcze
i czarne,
nie ma tak naprawdę konceptu rasy.
Ponieważ tak właśnie postrzegał świat,
tak też szedł przez życie.
Zawsze myślał, że jest tym, kim jest.
I zdarzało się, że miał przez to kłopoty.
Miałem zamieszkać z bratem, naszym jedynym krewnym, który tam był.
Załatwił mi pracę w domu towarowym Burdines,
w Miami, w charakterze dostawcy.
Dostałem nazwisko kobiety i…
wsiadłem na rower i pojechałem do Miami Beach.
Znalazłem adres, podszedłem do drzwi wejściowych
i zadzwoniłem dzwonkiem.
Wtedy wyszła pani domu i spytała,
co robię przed drzwiami wejściowymi.
Odpowiedziałem, że przywiozłem paczkę.
A ona: „Idź do tylnych drzwi”. I zatrzasnęła mi drzwi przed nosem.
Całe to doświadczenie rasy w USA było dla mnie czymś nowym.
Nie mogłem tego pojąć.
Po co mam iść do tylnych drzwi, skoro ona tu stoi?
Ale zatrzasnęła drzwi i nie wiedziałem, co robić.
Postanowiłem więc zostawić paczkę na progu.
Wieczorem wróciłem do domu mojego brata.
Kiedy tam dotarłem, było już ciemno.
W domu nie paliło się światło.
Zastanawiałem się dlaczego, ale podszedłem do drzwi wejściowych.
Jego żona je otworzyła, złapała mnie,
pociągnęła na podłogę
i zatrzasnęła drzwi.
Spytała, co takiego dziś zrobiłem.
Odpowiedziałem, że przecież nic.
Ona na to: „Był tutaj Klan. Co dziś zrobiłeś?”.
Postanowiłem wynieść się z miasta. Chciałem się wynieść.
Zaniosłem parę ubrań
do pralni chemicznej.
Mieściła się w całkowicie białej okolicy.
Potem poszedłem na przystanek autobusowy,
ale autobusy przestały jeździć.
Podjechał do mnie samochód,
w którym siedzieli sami gliniarze.
Spytali mnie, co robię.
Odpowiedziałem, że próbuję złapać stopa do miasta.
Wszystko im wyjaśniłem.
Jeden z nich wyciągnął pistolet,
wystawił go przez okno samochodu
i przystawił mi do głowy.
Tutaj.
Spytał swoich kolegów:
„Co mamy zrobić z tą osobą?”.
Nie użył słowa „osoba”.
Powiedział: „Jeśli cię puścimy,
czy możesz dojść tam, skąd przyszedłeś,
nie oglądając się za siebie?”.
Odpowiedziałem: „Tak, mogę”.
Na co on: „Jeśli choć raz się obejrzysz, zastrzelimy cię”.
Przez co najmniej 50 kolejnych przecznic
za każdym razem, kiedy mijałem okno, podnosiłem tylko wzrok
i widziałem, że jedzie za mną radiowóz.
I jechali za mną…
aż do uliczki,
przy której mieszkali moi krewni.
A potem po prostu pojechali dalej.
Na przestrzeni paru miesięcy
musiałem zmienić całą swoją perspektywę życiową.
Zacząłem się uczyć, kto ma władzę
i widziałem, jak ta władza jest używana.
Wtedy już wiedziałem, że muszę wyjechać z miasta.
Wiedziałem, że muszę.
Nie wiedziałem, czy kiedykolwiek znajdę miejsce, które różniłoby się od Florydy.
Usłyszałem, że istnieje jedno miejsce,
w którym mamy inne możliwości.
Nowy Jork.
Dotarłem do Nowego Jorku na stację autobusową Greyhound
na rogu 50 ulicy i Ósmej Alei.
Wyszedłem na ulicę
i zachwyciłem się tym miejscem.
Podszedł do mnie jakiś Afroamerykanin. Spytał, jak się mam. Ja na to, że dobrze.
Na co on: „Dokąd idziesz?”. A ja: „Wiesz, jak dotrzeć do Harlemu?”.
Powiedział, że tak.
Że muszę pojechać tam linią A metra.
Byłem sceptycznie nastawiony, bo powiedział,
że mam zejść po schodach pod ziemię.
Ja na to: „Dobra”.
Bardzo ostrożnie zszedłem po schodach
i usłyszałem narastające dudnienie.
I nagle wjechał pociąg…
Dojechałem do 116 ulicy, wysiadłem,
poszedłem za innymi ludźmi i wszedłem po schodach.
Tak znalazłem się w Harlemie.
Wszędzie dookoła byli czarni.
Witałem się z nimi, a oni odpowiadali. Byłem zachwycony.
Czarni artyści byli w Harlemie widoczni.
KRYTYK KULTURALNY, MUZYK
Było wiadomo, że mieszkają tam geniusze.
Ellington.
Lena Horne. Billie Holiday.
Chodziło się między gwiazdami.
Ludzie znali wartość artystów i artystek,
bo mieli ich przed sobą, bez filtru.
Właśnie w takim stanie ta epoka
czekała na Sidneya Poitiera.
Szukałeś sławy i szczęścia.
- Poszukiwałem. - Poszukiwałeś.
Moje poszukiwania przez długi czas były bezowocne.
Na rogu 49 ulicy i Broadwayu
był bar z grillem.
W oknie było ogłoszenie: „Szukamy pomywacza”.
Wszedłem. Spytali, kiedy mogę zacząć.
Ja na to, że od razu.
I mnie zatrudnili.
Co więcej, płacili cztery dolce dziennie.
I mogłem jeść.
Kiedy skończyłem pierwszy dzień pracy, poszedłem na dworzec autobusowy.
ZAJEZDNIA
Poszedłem spać do toalety.
Były tam płatne toalety. Kosztowały pięć centów.
Włożyłem więc monetę i wszedłem.
Opuściłem deskę, usiadłem, oparłem stopy o drzwi
i zasnąłem.
Oczywiście było niewygodnie.
Pewnego wieczoru
siedziałem przy kuchni
i czytałem gazetę.
Zauważył mnie jeden z kelnerów.
Powiedziałem, że próbuję nauczyć się lepiej czytać.
A on spytał, czy chcę, żeby czytał ze mną.
Co wieczór
tamten mężczyzna, żydowski kelner,
przychodził tam, gdzie czytałem gazetę
i siedział ze mną, dopóki naprawdę zacząłem uczyć się czytać.
To było dla mnie jak początek podróży.
Jeśli przestajemy próbować, ludzie nas ignorują.
Ale jeśli zobaczą, że się staramy, ktoś złapie nas za rękę
i popchnie lekko na tyle, żebyśmy nie przestawali.
Zawsze tak będzie.
Byłem na 125 ulicy w Harlemie
i kupiłem gazetę pod tytułem Amsterdam News,
wydawaną przez czarnych, bo miała ogłoszenia o pracę.
Znajdowałem tam dla siebie zatrudnienie.
Mycie naczyń, noszenie bagaży
i inne zajęcia, które mogłem wykonywać.
SZUKAMY AKTORÓW
Na stronie obok było ogłoszenie dla aktorów.
Pomyślałem sobie: „Boże. Szukają aktorów?
Co robiłbym jako aktor?”.
Poszedłem pod ten adres, zapukałem do drzwi
i po chwili wyszedł jakiś facet.
Był gigantyczny. Olbrzymi. To był Frederick O'Neal.
WSPÓŁZAŁOŻYCIEL
Wszedłem na scenę i znalazłem odpowiednią stronę.
On też otworzył scenariusz. Siedział na widowni.
Powiedział: „Przeczytaj kwestie Johna”.
Zajrzałem i powiedziałem, że dobrze.
„Spytał: »Dokąd idziesz?«”.
Wtedy dość mocno się zdenerwował
i mnie stamtąd wyrzucił.
Kazał mi nie marnować cudzego czasu
i znaleźć pracę jako pomywacz.
Właśnie w tamtej chwili zostałem aktorem.
Pomyślałem, że zostanę aktorem.
Wrócę wtedy do tego mężczyzny i mu pokażę.
Na początku w Nowym Jorku miałeś problem z akcentem.
Możesz nam pokazać, jak wcześniej mówiłeś?
Zdanie:
„Idę do domu”
w dzieciństwie wypowiedziałbym: „Iddo domu”.
Musiałem się go pozbyć, żeby zostać aktorem.
Zrobiłem to sam.
Kupiłem radioodbiornik za 14 $
i poszukałem mężczyzny o nazwisku Norman Brokenshire.
Norman Brokenshire był prezenterem wiadomości.
Miał wspaniały głos.
EMISJA W TOKU
Jak się państwo mają? Mówi Norman Brokenshire.
Słuchałem go i po chwili powtarzałem.
Pracuję przed mikrofonem od 25 lat
i mogę powiedzieć, że to trudna branża.
I prawie całkowicie straciłem swój akcent.
Poszedłem kupić książki
i nauczyłem się czytać kwestie.
Wróciłem, wziąłem udział w przesłuchaniu
i mnie przyjęli.
Użyłem więc teatru i aktorstwa jako terapii.
Jechałem tam po pracy w Garment District
albo innym z kilkunastu miejsc, w których pracowałem.
Jechałem na wieczorne zajęcia i uczyłem się grać w scenach.
Wtedy, kiedy miałem 17-18 lat,
aktorstwo było przestrzenią, w której mogłem być ekshibicjonistą,
dawać upust swoim frustracjom
i wlewać swoją konsternację oraz inne problemy
w fikcyjne postaci.
Czułem, że to mnie jakoś wyróżnia.
Tam mogłem być wieloma osobami,
a pewne obszary życia, społeczne i nie tylko,
były wtedy dla mnie niedostępne.
Znalazłem sposób, żeby w tej iluzji wziąć na tym odwet.
Pokaż się, tyranie.
Jak się nazywasz?
Myślę, że straciliśmy teatr czarnych.
Nazywam się Makbet.
Od końca II wojny światowej aż do lat 80. czarny teatr był głosem czarnej sztuki.
American Negro Theatre był prekursorem…
PISARZ, HISTORYK
…Negro Ensemble Company i innych świetnych grup.
Tam młodzi ludzie mogli wystąpić na scenie
i pokazać swój talent.
Każdy przeszedł przez taki teatr.
Chyba dopiero w latach 90. obsadzano czarnych aktorów,
którzy wcześniej w nich nie byli.
Poszedłem na przesłuchanie.
GŁOS
Na miejscu zobaczyłem dość gburowatego mężczyznę.
Siedział naprzeciwko
i nie wyglądał na zadowolonego, że mnie widzi.
Wiedziałem,
że będę musiał z nim rywalizować
do końca życia.
Postanowiłem doczepić się do gwiazdy Sidneya…
i dać się powieźć do niebiańskich przeżyć.
No i…
Ale napięcie.
Mój tata i Harry mieli niezwykły bromance.
Znali się od wczesnych lat w American Negro Theatre.
CÓRKA
Byli najlepszymi przyjaciółmi,
ale co jakiś czas się kłócili.
Jak małżeństwo. Żyli w separacji, rozwodzili się i pobierali ponownie.
- Czasem się nie zgadzamy. - Tak.
Nie żartuję. Czasem się nie zgadzamy
w rożnych sprawach.
Ale słuchamy nawzajem swoich opinii.
Wiele się od niego nauczyłem w ciągu 26 lat.
Pewnie on nauczył się czegoś ode mnie.
Jesteśmy artystami. Ja mam ego i on też.
Tak, skarbie.
Więc…
Kiedy miałem 18 lat, wychodząc z Birdland,
zobaczyłem Sidneya, Harry'ego Belafonte i Marlona Brando.
O ludzie. To dopiero był kawał historii.
Byliśmy dzicy. Wszyscy wtedy byli.
Uwielbiali się i kłócili ze sobą.
Stali się sobie bliscy i blisko siebie pracowali.
I cały czas się nie cierpieli.
Do dzisiaj tak jest.
Graliśmy w sztuce Nasza młodość.
Sidney był moim dublerem.
Oczywiście nic nam nie płacono.
Miałem pracę.
Byłem pomocnikiem dozorcy.
Pewnego wieczoru wystawiali spektakl. Protagonistę miał grać Harry Belafonte.
Był wtedy również śmieciarzem
i wezwali go na zmianę, którą musiał wziąć,
więc mój tata, jako dubler, zajął jego miejsce.
I akurat tamtego wieczoru na widowni był producent z Broadwayu,
obsadzający chyba Lizystratę.
I obsadził mojego tatę.
Myślę, że Harry'ego to wkurzyło.
Wytwórnia 20th Century Fox wysłała na wschód łowców talentów,
żeby upolowali aktora.
Zobaczyli Sidneya,
zabrali go do Kalifornii,
zrobili mu zdjęcia próbne i tak się zaczęło.
Zawsze, kiedy przesadza, przypominam mu,
że zrobił karierę na śmieciach.
Mógłbyś być rozgoryczony, gdyby też nie poszło ci tak dobrze.
Poszło i jestem rozgoryczony.
- Cześć, Lefty. - Hej, Luth. No proszę. Szukałem cię.
BEZ WYJŚCIA
Karierę zacząłem z Joem Mankiewiczem.
REŻYSERIA
- Hej, Brooks. - Dobry wieczór.
Chciał zrobić film o czarnych w Ameryce.
I był to bardzo ciekawy film, pierwszy w swoim rodzaju.
Grałem młodego lekarza ze szpitala w Los Angeles.
Jestem dr Brooks.
Słyszałem, że pan tu będzie.
To było naprawdę wybuchowe.
Chcę białego lekarza.
Wyłączymy światła. Nie rozróżnisz.
- Nie mam żadnych praw? - Nie!
W branży byli ludzie, którzy nie mieli odwagi
zrobić taki film o czarnych.
Funkcjonował pewien wzorzec,
w którym używano czarnych w bardzo obraźliwy sposób.
Mogę jeść tłuczone ziemniaki bez noża…
- Dość tych głupot! - Ale…
W latach 40.,
żeby grać w filmach, trzeba było być zabawnym.
Stepin Fetchit.
Mantan Moreland.
Panie Bill, muszę? Mogę zostać z panem?
Nie. Rozumiesz, że to może dać zły przykład innym służącym.
Oczywiście.
Takie były czarne gwiazdy w tamtych czasach.
Nie jesteś śmieszny? Nie pracujesz.
Mantan Moreland, Stepin Fetchit i Hattie McDaniel.
Wiedziałem, zaczynając, jak bolesne musiało być dla nich
wypowiadanie pewnych słów i zachowywanie się w pewien sposób.
Jesteś największym leniem, jakiego znam.
Panie Frank, nie jestem leniem. Tylko się relaksuję.
Hollywood było naprawdę bezduszne
w kwestii czarnych ludzi.
Nie zostawiaj mnie.
Hattie McDaniel nominowano w 1939 roku i wygrała.
Wiedziałam, że nie miała wstępu do hoteli i tak dalej.
CÓRKA
I wiedziałam, że role pokojówek,
w których była świetna,
to wszystko, czego tak naprawdę chcieli od ludzi takich jak ona.
Mogę podziękować…
Sidney chyba nigdy nie grał „służalczej” roli.
Nigdy nie wytrzeszczał oczu
i nie pochylał głowy.
Nigdy nie powiedział nic śmiesznego.
Oglądaliśmy człowieka w świecie,
w którym nie ma za wiele do powiedzenia.
A okazało się, że jednak ma.
Po każdej śmierci w szpitalu pada oskarżenie o morderstwo.
Ale inaczej, kiedy oskarżają mnie.
Nie. Jesteś lekarzem.
Nie oskarżają lekarza, oskarżają czarnucha.
Kiedy zaczął grać, kino się zmieniło.
Nigdy nie widzieliśmy innego takiego czarnego.
Wypracował sobie pozycję, która nie miała precedensu.
Miałem dużo motywacji.
Pochodzę z bardzo biednej rodziny.
Biednej, niewykształconej rodziny z Karaibów.
Moja biedna, niewykształcona rodzina z Karaibów postrzegała Amerykę
jako miejsce, gdzie złoto leży na ulicy.
A kiedy się je zbierze, to powinno się wysłać trochę do domu.
A ponieważ nie mogłem tego zrobić,
przyjąłem wobec domu okropną, neurotyczną postawę.
Odciąłem go.
Nie pisałem, bo nie mogłem niczego włożyć do koperty.
Głęboko kochał i szanował swoich rodziców
i myślę, że zawsze trochę mu ciążyło, że spędził osiem lat z dala od nich.
Zobaczyłem moich rodziców pierwszy raz od ośmiu lat.
Rodzina zebrała się w kinie w Nassau,
żeby obejrzeć mój pierwszy film, Bez wyjścia.
Tak, to bardzo ważne.
Moi rodzice
po raz pierwszy w życiu zobaczyli wtedy film.
Musiał być dla nich jak fantastyka. Jak sen.
Nie jestem pewien, na ile rozumieli samą ideę.
Byli całkowicie urzeczeni.
Krzyczeli: „To moje dziecko!” i tym podobne.
Po tym pierwszym sukcesie wróciłem do Harlemu myć naczynia.
Mimo niepowodzenia
wciąż wierzyłem w siebie i w przyszłość.
Na tyle mocno, żeby poślubić młodą, piękną Juanitę…
29 KWIETNIA 1950
…i próbować żyć dalej.
Wkrótce urodziło się nasze pierwsze dziecko,
a kolejne było w drodze.
Myślę, że moja matka była ogromną optymistką,
a ojciec lekkim pesymistą.
Ale jej optymizm go obezwładniał.
I myślę, że jej umiejętność czytania ludzi
go fascynowała.
A jej bezwarunkowa miłość do ludzi
zniewalała jego wyobraźnię.
Byłam jedyną dziewczyną i jedyną czarną osobą
na moim roku na Uniwersytecie Columbia.
Dwie rzeczy działały na moją niekorzyść.
Napisałam esej
o sytuacji czarnych i białych w Stanach Zjednoczonych.
Spytali mnie, skąd wzięłam te idee.
Odparłam, że od ludzi, którzy to przeżyli.
Kiedy poznałam Sidneya, miał skończone tylko trzy klasy.
Zawsze chciał się uczyć.
Musiał poznać wszystko, co tylko przyszło mu na myśl.
Cały czas próbowałam karmić go
informacjami, których nie posiadał,
a które według mnie by mu pomogły.
Wtedy mógł zacząć czuć filmy, które mu oferowano, i reagować na nie.
Mówiłam mu, że liczą się nie tylko pieniądze.
Dostał propozycję roli w filmie, chyba od Marty'ego Bauma.
CÓRKA
I ją odrzucił.
Marty Baum nie mógł tego zrozumieć.
Przecież dostałby więcej pieniędzy, niż mógł zarobić w ciągu roku.
Miała urodzić się moja druga córka. A ja nie miałem pieniędzy.
To miała być rola dozorcy.
Nie ma nic złego w graniu dozorców,
ale w tym scenariuszu dochodziło do morderstwa.
I mordercom albo ludziom, którzy byli z nimi związani,
wydawało się, że dozorca był jego świadkiem.
W historii zamordowana zostaje córka dozorcy
i dozorca nie może mówić o tym, co czuł,
kiedy ciało jego córki porzucono na trawniku.
Nie chcieli zmienić scenariusza, żeby mógł na to jakoś zareagować.
Powiedział więc:
„Reginald Poitier nigdy nie pozwoliłby sobie na to,
żeby nie zareagować, kiedy jego dziecko porzucą na trawniku”.
Chciał, żeby wszystko, co robi w życiu…
CÓRKA
…świadczyło dobrze o jego ojcu.
Powiedział, że kiedy patrzy
i widzi swoje nazwisko na ekranie albo afiszu,
to nie jego nazwisko, tylko nazwisko jego ojca.
Nie mogę tego zagrać,
jeśli jestem synem człowieka, za którego syna się uważam.
Nie mogę tego zagrać,
jeśli moja matka jest matką, za jaką ją uważam.
Dlatego odrzucił tę rolę.
Odrzucił ją i wziął pożyczkę,
żeby opłacić dziecku narodziny w szpitalu.
Zrobił to, co musiał…
CÓRKA
…nie tyle przez to, czego oczekiwali od niego ludzie,
co przez to, czego oczekiwał od samego siebie.
Wierność wartościom zawdzięczam mamie.
Oraz tacie.
Najpierw trzeba się schylić, a potem schować.
Zimna wojna po II wojnie światowej
wytworzyła w Ameryce paranoję na temat komunizmu,
która wpłynęła na każdy aspekt amerykańskiego życia.
Komunistyczne podziemie skierowało swoich agentów,
żeby zinfiltrowali Hollywood
i zrobili, co tylko możliwe, żeby zatruć ekrany.
To wrogowie, a nie Amerykanie!
- To homoseksualiści. - Właśnie!
- To komuniści! - Tak!
To komuniści!
Nawet gdyby w Departamencie Stanu był tylko jeden komunista,
i tak byłoby o jednego za wiele.
Pamiętam ten okres, bo zacząłem właśnie studia
na Uniwersytecie Howarda.
Oglądałem przesłuchania McCarthy'ego…
AMBASADOR POLITYK, AKTYWISTA
…na pierwszym telewizorze, jaki widziałem, który był w salonie w akademiku.
Były przerażające.
Wymóg przysięgi lojalności jest coraz powszechniejszy w rządzie
oraz w kraju.
CHROŃCIE KRAJ PRZED KOMUNIZMEM
Tworzono listy możliwych komunistów lub sympatyków komunizmu.
Wiele osób tego nie przetrwało, np. Paul Robeson.
Po powrocie z Moskwy nadal jest pan komunistą?
Skąd to pytanie? Skąd pani wie, że jestem komunistą?
- Nikt nie wie. - Jest pan?
- Razi mnie to pytanie. - Przepraszam.
Przeformułuje je pani, proszę?
Paul Robeson był znaczącą postacią w afroamerykańskiej kulturze lat 30.
Królował w czarnej rozrywce…
BIOGRAF POITIERA
…której częścią stawali się Poitier i Belafonte.
Oni bardzo podziwiali Paula Robesona.
Ameryka go podejrzewała,
bo wspierał proletariat.
„Tak, ale to komuniści”. No i?
Robeson stał się ciekawym, podwójnym wzorem
dla Poitiera i Belafonte
w kwestii strony, po której będą walczyć.
TRUMAN USUWA JIMA CROWA Z AMERYKAŃSKIEGO DOLARA
Robesona skazano na ostracyzm i nie tylko.
Mógł pracować w Europie, ale amerykański rząd zabrał mu paszport.
Widzieliśmy, że ludzie będą tak walczyć o swoją wolność,
że jeśli jej nie dostaną, to sami ją zabiorą.
Sidney widział, że nie szanowano Paula Robesona
i że go obrażano.
Kiedy widzimy coś takiego,
to może nam służyć jako mapa.
Staraj się uważać, Santini.
Uważam.
SZKOLNA DŻUNGLA
Hej, Miller. Chodź tu. Chcę z tobą porozmawiać.
To była Szkolna dżungla?
REŻYSER
Poproszono cię o lojalkę.
- Parę razy. - Dlaczego?
WYWIAD RADIOWY
Głównie dlatego, że znałem Paula Robesona
i nie ukrywałem mojego podziwu dla niego.
To chyba wystarczyło, żebym stał się podejrzany.
Nie wstydź się, Miller.
Wiem, że jesteś trochę bystrzejszy niż reszta.
- Ja? - Tak.
A każda klasa potrzebuje lidera.
Poitier trafił na łamy Counterattack,
konserwatywnego biuletynu…
SIDNEY POITIER WSPIERA CELE KOMUNISTÓW
…który badał lewicowe związki różnych postaci życia publicznego.
Najwyraźniej ktoś obserwował Poitiera w latach 50.
Panowała wtedy w kinie polityka,
według której jeśli ktoś chciał pracować, musiał być w bardzo dobrych stosunkach
z siłami, które umieszczały ludzi na czarnych listach.
Odmówiłeś.
Chodź, bystrzaku.
Czekaj. Mówi o mnie.
Narazisz na szwank swoją karierę.
Cóż, na niektóre rzeczy nie można się zgadzać.
Moja uczciwość była ważniejsza niż rozgrywki polityczne.
To było odważne. Zaryzykował wszystko
i mógł zostać poddany ostracyzmowi.
Mogę sobie tylko wyobrażać, jak to było wyrażać swoją opinię.
Z nauk mojego ojca
najbardziej w pamięć zapadła mi ta o prawdziwej mierze człowieka.
Była nią umiejętność zatroszczenia się o swoje dzieci.
To we mnie zostało, jakby było wyryte w moim mózgu.
Nie wiedziałem, co będzie dalej,
ale wiedziałem, że porażka nie wchodzi w grę.
Wtedy zadzwonił Richard Brooks,
który kręcił Coś wartościowego w Kenii.
Od tamtej chwili moja kariera nabrała rozpędu.
Czy myślałem, że ten kraj się budzi
i zaczyna dostrzegać, że zmiany są nieuniknione?
POCZEKALNIA DLA BIAŁYCH
Nie myślałem.
W chwili, kiedy murzyńskie dziecko wchodzi do szkoły,
każdy porządny, szanujący się, kochający rodzic
powinien zabrać swoje białe dziecko z tej zepsutej szkoły.
To były wciąż lata 50. w Ameryce…
GALERIA DLA KOLOROWYCH
…kiedy nikomu nie śniło się o takiej karierze.
W historii branży filmowej nigdy wcześniej się to nie zdarzyło.
Czarny protagonista.
UCIECZKA W KAJDANACH
Słyszałeś pana, czarnuchu. Zamknij się.
REŻYSERIA
Jeszcze raz mnie tak nazwiesz, to cię zabiję.
Na co czekasz?
Uważaj!
Zawsze uważałam, że Żydów i czarnych wiele łączy.
Oglądając Ucieczkę w kajdanach, czułam, że Tony Curtis, Żyd,
i Sidney Poitier, który był czarny,
mają wspólną chemię zniewolonych ludzi.
To jest w naszym DNA.
Ucieczkę w kajdanach widziałam jako pierwszą.
Zrobiła na mnie duże wrażenie.
Do dziś pamiętam, jak powiedział do Tony'ego Curtisa:
„Coś mnie uwiera. Nie mów do mnie »chłopcze«".
Tak. Coś mnie teraz uwiera. Słuchaj, nie mów do mnie „chłopcze".
Po raz pierwszy zobaczyłam czarnego,
który demonstruje swoją siłę i wymaga szacunku
od białego, w filmie.
W scenie, kiedy Sidney podejmuje decyzję…
żeby poświęcić szansę na wolność…
No już!
Nie dam rady!
…i ocalić białego przyjaciela…
Czarni wciąż tej sceny nie lubią i wciąż w nią nie wierzą.
To tak zwany „magiczny murzyn”, filmowy motyw,
który świetnie widać w Ucieczce w kajdanach.
Czarny bohater poświęca się,
ryzykuje czymś
albo bardzo się stara,
żeby pomóc białemu bohaterowi w trudnej chwili.
Przez wiele lat był to znaczący motyw w hollywoodzkich filmach.
Dla nich był to sposób,
żeby pokazać człowieczeństwo i empatię czarnych,
nawet w obliczu ich trudów.
Ale dla czarnych znaczyło to, że są traktowani jak śmieci.
Trochę to kwestionowałem.
Zastanawiałem się, co ja bym zrobił.
Pewnie też bym zeskoczył.
Wiele przeszliśmy, przykuci do siebie.
Nie zostawię cię.
James Baldwin powiedział w programie:
„Biali z klasy średniej kochają ten film,
ale na Manhattanie czarni wołali: »Wracaj do pociągu, głupcze!«.
Co na to powiesz?
Nie mam nic do powiedzenia. Wtedy to był rewolucyjny film.
- Tak. - Prawda?
Do dzisiaj jest rewolucyjny,
Dobrze nam idzie, Joker.
Tak.
Ucieczka w kajdanach pomogła zdefiniować Sidneya Poitiera, jakiego znamy,
czyli bardzo wpływowego aktora.
Nazwiska jego i Curtisa pojawiły się nad tytułem filmu,
co symbolizowało jest status hollywoodzkiego protagonisty.
UCIECZKA W KAJDANACH
Mój tata i Tony Curtis byli nominowani do Oscara.
Pierwszy raz od czasu Hattie McDaniel nominowano do Oscara czarną osobę.
Sam fakt, że wrócił do domu z tabliczką
z napisem, że był nominowany, którą mógł powiesić na ścianie,
dużo dla niego znaczył.
Zainteresowanie mediów, artykuły, okładki prasowe…
Trafił na okładkę magazynu Ebony. Został gwiazdą.
Był piękny na wiele sposobów.
Przede wszystkim kto ma taki uśmiech?
Może tylko Brando.
Piękno Sidneya polega między innymi na tym,
że jest jak chodząca maska Joruba.
Jak brąz z Beninu.
Jest bardzo posągowy.
Był przepiękną istotą.
Chciałam wyjść za Poitiera.
Zdecydowanie był moim ideałem czarnego mężczyzny.
Sidney miał przekonania
i rozumiał, na czym polega moc wizerunku.
Widziałam, jak ludzie płakali. Jak kobiety mdlały.
Jak mdleli ich mężowie.
Widziałam, jak każdy w jego obecności mięknie.
Był bardzo elegancki i posągowy.
Budził zachwyt. Gwiazdy filmowe powinny go budzić.
RODZYNEK W SŁOŃCU
Grałem w Rodzynku w słońcu w 1959, więc dobrze poznałem Sidneya.
Nawzajem się poznaliśmy.
Każdy czarny czytał Rodzynka w słońcu,
kiedy pozwolono nam czytać czarnych autorów w szkołach.
Sidney kupił mi futro z norek albo coś podobnego.
Powiedziałam, że nie potrzebuję futra.
Chcę tylko…
Dlatego oddałam je do sklepu, a pieniądze zainwestowałam w Rodzynka w słońcu.
Zostałam główną inwestorką
w sztuce, w której występował na Broadwayu.
Grałem już na Broadwayu.
Nie wiedziałem, jaka będzie. Wydawała się dobra.
Kiedy po pierwszym akcie opadła kurtyna, było cicho jak makiem zasiał.
Myśleliśmy, że to klapa. Ale do drugiej przerwy
publiczność tak się zaangażowała, że kiedy sztuka się skończyła,
rozległo się zbiorowe westchnięcie i krzyk: „Brawo!”.
To było wspaniałe.
Byłem pewien, że mam być aktorem…
NAJLEPSZA SZTUKA NAGRODA KRYTYKÓW
…kiedy podczas premiery opadła kurtyna.
Po wątpliwościach, które narosły od tamtego przypadkowego spotkania
z mężczyzną z American Negro Theatre, który mnie wyrzucił i zatrzasnął drzwi,
tamtego dnia zyskałem pewność,
że oto formalnie rozpocząłem swoje prawdziwe powołanie.
Byłem aktorem.
RODZYNEK W SŁOŃCU
Mam pewne plany, które wywrócą to miasto do góry nogami.
Rozumiesz?
REŻYSERIA
Nakręcony rok później film zyskał znacznie szerszą publiczność.
To najbardziej elektryzująca rola Poitiera.
To nie przypadek, że została napisana przez Afroamerykankę
w początkach ruchu praw obywatelskich, w przeciwieństwie do innych,
napisanych przez białych, liberalnych scenarzystów.
Lorraine Hansberry była w stanie oddać autentyczne doświadczenia czarnych,
czego nie potrafili hollywoodzcy scenarzyści.
- Zajęty z ciebie chłoptaś. - Walter, proszę.
Mało kto jest tak zajęty, jak kolorowe studenciki
z przypinkami i w białych butach.
Och, Wally.
Cały czas widzę, jak z książkami pod pachą
chodzicie na zajęcia.
Czego się tam uczycie? Co kładą wam do głowy?
Ówczesne granice możliwości czarnych ludzi,
a zwłaszcza agresywnych młodych mężczyzn…
Wszystko to tam jest, a on to uosabia.
Nie ma dużej różnicy między Sidneyem w Rodzynku w słońcu
a dzieciakami w Chłopakach z sąsiedztwa.
Człowieku, przepełnia cię gorycz.
A ty nie jesteś rozgoryczony?
Nie widzisz błyszczących gwiazd, których nie możesz dosięgnąć?
Mówię o…
Rozgoryczony?
Jestem wulkanem. Jestem gigantem otoczonym przez mrówki,
które nawet nie wiedzą, o czym mówię. I co?
Sztuką jest stworzyć chwilę, wiedzieć, co się zrobi
i gdzie będzie kamera oraz nauczyć się tych ruchów.
On ją opanował.
Bardzo trudno jest go nie naśladować.
PARYSKI BLUES
REŻYSERIA
Kiedy poznałem Sidneya, byłem bardzo mały,
bo spotykał się z moją ciocią Diahann.
Miałem z pięć lat.
Tak naprawdę dowiedziałem się o tym związku,
kiedy przeczytałem książkę Sidneya w znacznie późniejszym wieku,
bo ciocia Diahann wtedy o tym raczej nie mówiła.
Kiedy podrosłem, można było przeprowadzić rozmowy,
które były wtedy na miejscu.
Byłem zaskoczony, bo nie wiedziałem, że tak było.
Żywili do siebie silne uczucie.
- Jesteś piękna. - Tak?
Tak.
Dzięki tobie czuję się piękna.
Przy tobie nie czuję się przeciętna. Czuję się bardzo wyjątkowa.
To bardzo seksowny film.
Czerń i biel wyglądają pięknie.
Paryż jest piękny.
W jaskiniach grają jazz.
Jest tam Paul Newman.
I jest moja ciocia Diahann,
która w tamtym filmie jest najbardziej olśniewającą kobietą.
Z Diahann tworzyli jedną z najpiękniejszych par
w historii kina.
Chodzą nocą po Paryżu w trenczach,
drocząc się na temat ruchu praw obywatelskich i miłości.
Zostań trochę w Paryżu i się odpręż.
Pójdź na lunch gdzieś, gdzie nie dostaniesz pałką.
Pewnego dnia popatrzysz na ocean i pomyślisz: „Na co to komu?”.
Kiedy Poitier stawał się symbolem dla całego kraju,
przeżywał też osobisty kryzys.
Z jednej strony
czuł głęboką miłość do Diahann Carroll, której brakowało mu w małżeństwie.
Z drugiej strony był ojcem i pamiętał, że jego ojciec Reginald mówił,
że miarą człowieka jest troska o rodzinę.
Czy porzucił te wartości, nawiązując ten romans?
Nie mogę cię puścić.
To wyjedź ze mną.
Pod koniec zdjęć do filmu
wciąż byli niepewni.
Kolejnych kroków w swoim życiu.
Tego, czy zostaną razem.
Co zrobić ze swoją sytuacją rodzinną.
Mówił, że jest zajęty i musi wyjechać.
Nie mógł zostać w domu,
bo musiał wynająć mieszkanie, żeby móc pisać.
Twierdził, że będzie pisać i tak dalej.
Oczywiście okazało się,
że chodziło o coś innego,
niż twierdził.
Freedom Now Movement, usłysz mnie.
PRAWA OBYWATELSKIE! PRZYJDŹ NA MARSZ WOLNOŚCI!
Wzywamy obywateli, żeby przybyli do Waszyngtonu.
Samolotem, autem, autobusem.
MARSZ ZA PRACĄ I WOLNOŚCIĄ!
Czymkolwiek mogą.
PRZYBYWAJĄ ZEWSZĄD
Murzyni chcą tego samego, co mają biali.
Wszystkich ich praw.
Wolność!
MARSZ NA WASZYNGTON
Celem tego marszu jest okazanie poparcia
dla ustawy prezydenta Kennedy'ego o prawach obywatelskich.
Byliśmy tak naprawdę ruchem czarnych z południa,
aż do sierpnia 1963 roku.
WSPÓLNE ŻYCIE I PRACA
Nie chodziło tylko o dr. Kinga, który opisał marzenia
Afroamerykanów z południa,
ale też o obecność gwiazd z Hollywood.
Dzięki Harry'emu i Sidneyowi było to światowe wydarzenie.
I to zanim Martin Luther King się odezwał.
Dr King nie znał Marlona Brando.
Nie znał Paula Newmana.
Hollywoodzkich gwiazd, które brały udział w ruchu dr. Kinga.
To byli Sidney i Harry. Oni tworzyli to połączenie.
Przez cały czas dzisiaj
w przemowach i na transparentach
wiele razy widziałem lub słyszałem słowo: „teraz”.
- Uparcie. - Teraz!
Nagłość, która była dziś widoczna, kipiała we mnie przez wiele lat,
zwłaszcza podczas dorastania.
Włączyłem się w ruch praw obywatelskich z konieczności, żeby przeżyć.
Myślę, że moje zainteresowanie zaczęło się wiele lat temu,
ale nigdy nie było tak silne jak teraz.
Panowie, myślę, że czas…
Aktywizm Sidneya nie tylko robił na mnie wrażenie,
ale i mnie inspirował,
bo uznałem, że też na swój sposób mogę go uprawiać.
Muszę znaleźć swój sposób, ale też mogę to robić.
Mam głos i mogę go użyć.
Miał ogromne trudności.
Ludzie odmawiali mu prawa do zabierania głosu.
To było nie fair.
Miał głos i prawo, żeby go użyć.
Zasłużył na ten głos.
Status aktora nie oznacza, że mu tego nie wolno.
Przeciętni Amerykanie, niestety,
nie byli w stanie mnie dostrzec.
Czasem mnie wkurzało,
że nie potrafiłem zmienić tego,
jak wykorzystywani i traktowani są czarni.
Hollywood nie było wtedy gotowe
na więcej niż jedną czarną gwiazdę.
Była jedna czarna gwiazda i inni czarni aktorzy.
PRYWATNE PRZYJĘCIE
Ale zazwyczaj była to bardzo konserwatywna branża,
którą trzeba było zaciągnąć do teraźniejszości i długo to trwało.
Nikt specjalnie nie szykował
kolejnego Sidneya Poitiera.
Sidney był jak kompleks.
Istniał kompleks Sidneya Poitiera. Jak w matriksie.
Rasizm działa w ten sposób,
że jest jak w Nieśmiertelnym.
Mieliśmy Sidneya.
Po co nam byli inni Murzyni?
Był dla swojej rasy żołnierzem, przywódcą armii,
ale w pełni rozumiał, że nie definiuje go kolor skóry.
Nie twierdził tak w ramach oporu czy wyjaśnienia.
To był po prostu fakt.
Jest w nas i wokół nas wiele rzeczy,
które przyczyniły się do niektórych moich decyzji
oraz wyborów.
Niektóre nie wynikały z tego,
że popatrzyłem na życiową tablicę wyników i uznałem,
że powinienem coś zrobić, więc to zrobię.
Nie. Żyłem zgodnie
z wyznawanymi wartościami.
POLNE LILIE
REŻYSERIA
Polne lilie to niskobudżetowy,
skromny film o czarnym majstrze,
który przyjeżdża na Południowy Zachód do klasztoru zbudować zakonnicom kościół.
Bóg jest dobry. Wysłał mi dużego, silnego mężczyznę.
Mnie nic nie mówił o wysyłaniu. Akurat przejeżdżałem.
W '63 miałem sześć lat.
Myślałem: „Sidney, wyjedź. Po co się z nimi zadajesz?”.
„Wsiadaj do samochodu”.
Tak myślałem jako sześciolatek.
Powiedział: „Za mało mi płacą. Niczego mi nie oferują”.
Ja na to: „Wiesz, co możesz zrobić?
Zagraj w tym filmie nie za gażę,
ale za udział w jego własności”.
Stwierdził, że na to nie wpadł. Poradziłam, żeby to przemyślał.
Rolę oferowano najpierw Belafonte.
Odrzucił ją, twierdząc, że ten bohater nie ma związku ze światem.
Okropny film.
GŁOS
Najgorszy scenariusz, jaki czytałem. Spektakularnie go odrzuciłem.
A Sidney Poitier wziął tę rolę
i był w tym filmie cudowny.
Harry również śpiewał. Miał drugą karierę. Dobrze mu szło.
Mógł sobie pozwolić na odmowę.
To możliwe, kiedy dom jest opłacony.
Nie chcę Harry'ego krytykować, ale miał swój hit.
Prawda?
Grałem w Hello, Dolly! na Broadwayu z Pearl Bailey.
Kiedy na spektakl przychodził ktoś ważny,
zapraszała go na scenę
i śpiewali…
Zaprosiła Sidneya, kiedy przyszedł.
Powiedziała: „Chodź, zróbmy to”.
A on: „Nie umiem śpiewać!”.
Dobrze. Zaczynamy.
Ona na to: „No co ty? Przecież śpiewałeś w Polnych liliach”.
A on: „To był ktoś inny!”.
A teraz razem.
Ten niskobudżetowy film zdobył z czasem widzów.
Trafił w pewien nastrój panujący w kraju.
Doceniono zwłaszcza postać Poitiera, Homera Smitha,
i jego rolę.
Uroczy, ujmujący styl, który wniósł do filmu.
Uchwycił odpowiedni nastrój.
Myślę, że to była
przemiła, cudowna, optymistyczna postać,
której odzwierciedlenie można znaleźć
w lepszej stronie wszystkich ludzi.
NAGRODY AKADEMII FILMOWEJ
Ważny dzień w Hollywood. Po raz 36. światowa stolica rozrywki
doceni najlepszych artystów i tego roku,
obdarzając ich upragnionymi Oscarami.
Byłam dziesięciolatką z Milwaukee.
Oglądałam Nagrody Akademii Filmowej
i widziałam, jak ludzie przyjeżdżają w limuzynach i tak dalej.
Za każdym razem, kiedy czarna osoba była w telewizji,
chwytałam za telefon i krzyczałam:
„Kolorowi! Włącz natychmiast”. No i przegapiałam cokolwiek to było.
Nominowani za najlepszą rolę męską: Albert Finney w Przygodach Toma Jonesa,
Richard Harris w Sportowym życiu,
Rex Harrison w Kleopatrze,
Paul Newman w Hudzie, synu farmera, Sidney Poitier w Polnych liliach.
Zwycięża Sidney Poitier w Polnych liliach.
Kiedy wywołano moje nazwisko, skoczyłem i krzyknąłem:
„Wygrałem!”.
Nie mogłem się powstrzymać.
Wyraziłem w ten sposób siebie,
ale należało to też przy okazji
do bardzo wielu ludzi.
Możecie to sobie wyobrazić?
To było przed ustawą o prawach obywatelskich.
Możecie sobie wyobrazić tamten szok?
Wyobrazić sobie czystą radość, magię
i coś na wskroś boskiego, co działo się w tamtej chwili
i co przewyższyło wszystko inne, co wydarzyło się w kulturze czarnych.
Pan Poitier to pierwszy Murzyn z taką nagrodą.
Publiczność ciepło przyjęła to ogłoszenie.
To był prawdziwy punkt zwrotny
w Hollywood, które postanowiło
przedstawiać nas, czarnych ludzi,
jako zupełnie innych, niż byliśmy.
Ponieważ do tej chwili prowadziła długa droga,
jestem naturalnie zobowiązany
niezliczonym osobom.
Był dla mnie wielką czarną nadzieją.
W tamtym momencie stał się nią dla mnie.
Dokładnie pamiętam, że poczułam,
że jeśli to może przydarzyć się czarnemu, to ciekawe, co może przydarzyć się mnie.
Mogę tylko bardzo podziękować.
Zrobił to dla wielu,
nie tylko dla tych, którzy przyszli po nim,
ale też swoich rodziców i dziadków, cofając się aż do czasów niewolnictwa.
Wyobraźcie sobie, co czuli, kiedy „udało mu się”.
BAHAMY
Żeby jako pierwszy czarny z Bahamów
dostać Oscara za najlepszą rolę
w czasach, kiedy było to praktycznie niemożliwe,
trzeba było być sto razy lepszym niż reszta.
To było na tamte czasy niezwykłe,
nie dlatego, że byłem taki dobry i niewinny.
Wcale taki nie byłem.
Ale było we mnie coś, co niosłem dalej,
co pochodziło od mojej mamy.
Od tego, co zrobiła jako matka, żebym przeżył.
Miałem nie przeżyć.
Miałem nie przeżyć po urodzeniu.
Urodziłem się dwa miesiące przed terminem.
Mój ojciec wyszedł następnego ranka z domu,
kiedy wszyscy obecni, włącznie z położną, ustalili, że nie będę żył.
Wrócił do domu pudełkiem na buty.
No i…
byli gotowi mnie pochować.
Moja mama powiedziała, że nie mogą tego zrobić.
Wyszła z domu
i poszła wszędzie tam, gdzie spodziewała się otrzymać wsparcie.
Przechodziła koło domu wróżbitki.
SPECJALNE MOCE NA SZCZĘŚCIE
Powiedziała jej, że urodziła właśnie wcześniaka
i poprosiła, żeby opowiedziała jej o synu.
Wróżbitka zamknęła oczy i jej twarz zaczęła drżeć.
Jej oczy przewracały się za powiekami.
Nagle szeroko się otworzyły i powiedziała, że ma się o mnie nie martwić.
Że przeżyję.
Że będę podróżował do większości zakątków świata
i będę bogaty oraz sławny.
Że rozniosę jej nazwisko po całym świecie.
I wszystkiego, o czym powiedziała…
doświadczyłem.
NBC News przedstawia Chaneya, Goodmana, Schwernera.
Specjalny raport o orędownikach praw obywatelskich,
którzy zaginęli w Mississippi.
James Chaney, Andrew Goodman i Michael Schwerner
pojechali zarejestrować Murzynów jako wyborców.
Dopiero co dołączyłem do ruchu.
AKTYWISTA NA RZECZ PRAW OBYWATELSKICH
Wysiadłem z pikapa.
Znałem wszystkich poza Goodmanem.
Byli nauczycielami.
Uczyli ludzi, na czym polega głosowanie i jak się głosuje, bo nie wiedzieliśmy.
JEDEN GŁOS NA OSOBĘ
Z mojej perspektywy uczyli amerykańskiego snu.
Jeśli zagłosujesz, wybór należy do ciebie.
Jeśli nie, wybór należy do nich.
Pamiętaj, żeby zagłosować. Wybór będzie należał do ciebie.
Raz, kiedy byliście na południu. przydarzyło się wam coś strasznego.
Słyszałem trochę, ale moglibyście…
Nie słyszałem waszej relacji.
Przyjaźnimy się z Sidneyem od 26 lat. Chyba nie doświadczyliśmy niczego innego,
co związałoby nas bardziej niż tamta chwila.
Mój przyjaciel Harry Belafonte poprosił mnie,
żebym pojechał z nim do Mississippi
i zawiózł trochę pieniędzy dla ruchu praw obywatelskich.
Tamtejszej grupie
bardzo brakowało funduszy i potrzebowali wsparcia.
Wszystkich w Mississippi traktujemy z szacunkiem…
GUBERNATOR
…pod warunkiem, że przestrzegają naszych praw.
Dniami i nocami dostawaliśmy telefony i pogróżki.
Chcieli zamordować Belafonte i Poitiera.
Mówili tak:
„Zabijemy tych czarnuchów, co przyjadą do Greenwood”.
Założyłem, że dzięki moim związkom z Bobbym Kennedym
telefon do Departamentu Sprawiedliwości…
WYDZIAŁ PRAW OBYWATELSKICH
…z informacją o moim wyjeździe
zapewni nam rządową ochronę.
Kiedy tam dotarliśmy,
nie było żadnych funkcjonariuszy ani ochrony.
Podjechały dwa samochody.
Do jednego wsiedliśmy my, a drugi był wsparciem.
Nikt nie chciał prowadzić.
Ja się zaoferowałem.
Po uściśnięciu dłoni, powitaniu i przedstawieniu
bagaż trafił do mojego auta,
a Poitier i Belafonte
pojechali w prowadzącym aucie.
Kiedy wsiadaliśmy, ktoś powiedział: „Tam są”.
Zapaliły się reflektory. Zobaczyliśmy członków Ku Klux Klanu.
Ruszyliśmy.
Ciężarówki próbowały nas złapać,
a trzecie auto ustawiło się tak, żeby nas zablokować.
Wjechali w tył auta.
Od razu pomyślałem: „Nie daj im przejechać”.
Raz za razem uderzali w auto za nami,
żeby je przemieścić albo zepchnąć z drogi i dostać się do nas.
„Nie pozwól im przejechać.
Jeśli zaczną strzelać z tyłu, tak będę musiał zginąć”.
Przez kilka kilometrów tak się spychaliśmy.
Nie mogli mnie minąć. Odjechali.
Grupa studentów wsiadła do dostępnych samochodów
i przyjechała, żeby eskortować nas do Greenwood z pieniędzmi.
Dotarliśmy bezpiecznie.
To było jak rodem z Biblii.
Ludzie siedzieli na drzewach.
Cała okolica była zatłoczona.
To wzruszyło mnie do łez.
Ludzie na drzewach i na dachach…
to było magiczne.
A kiedy zobaczyli Poitiera,
zaczęli śpiewać piosenkę z Polnych lilii.
„Amen”.
To było coś wyjątkowego.
Co roku w okolicach marca, kwietnia
gazety zaczynają pisać o zbliżającym się długim, gorącym lecie.
Grabież, morderstwa i podpalenia nie mają nic wspólnego z prawami obywateli.
Mamy już dość. Nie damy się już białym znikąd wypchnąć.
Mówimy poważnie.
Dokładnie pamiętam, że kiedy miałem dziesięć lat
w 1967 roku, to było lato Sidneya.
Mama zabrała mnie na Nauczyciela z przedmieścia,
W upalną noc i Zgadnij, kto przyjdzie na obiad.
Mieliśmy czarne gwiazdy filmowe,
ale Sidney był pierwszą prawdziwie hollywoodzką czarną gwiazdą.
Ludzie chodzili do kina na jego filmy. To było coś nowego.
Biali ludzie chodzili do kina na jego filmy,
i to w okresie ruchu praw obywatelskich,
którego stał się przykładem.
Czarny mężczyzna przyciągał do kin najwięcej ludzi. W 1967, 1968.
A wokół niego walił się cały kraj.
W UPALNĄ NOC
Wstawaj, chłopcze.
REŻYSERIA
I to już!
Pamiętam, że imponowała mi
niezbita godność tego faceta.
Ten film podważa nasze oczekiwania.
Nie zamierzał się ugiąć.
Ale byliśmy ciekawi, ile nacisku zniesie…
zanim wybuchnie.
Jesteś pewny siebie, co, Virgil?
Virgil to dziwne imię dla czarnucha z Filadelfii. Jak cię tam zwą?
Nazywam się Tibbs.
„Nazywam się Tibbs”.
To było super, bo ja też pyskowałam do ekranu.
A widzowie byli głównie czarni.
Wybuchła burza oklasków i wszyscy byli bardzo ożywieni.
Ta słynna scena w szklarni,
kiedy biały właściciel plantacji go policzkuje, a Sidney mu oddaje,
robiła w kinach w 1967 ogromne wrażenie.
Czy pan Colbert był w tej szklarni
wczoraj około północy?
Było cicho jak makiem zasiał.
Najgłośniejsza cisza, jaką słyszałem w kinie.
Było słychać…
i ludzie patrzyli po sobie.
Czarni oszaleli, bo nie widzieli tego nigdy wcześniej.
Czegoś takiego nigdy nie było na ekranie.
Był naprawdę wyjątkowy.
Co zamierza pan z tym zrobić?
Nie wiem.
Wiecie, co zrobiliśmy?
„Tak!”
W oryginalnym scenariuszu popatrzyłem na niego z pogardą
i spowity swoimi silnymi ideałami wyszedłem.
Tak mogło być, gdyby inny aktor grał tę rolę,
ale nie w moim przypadku.
Za dobrze pamiętałem tamtą noc w Miami,
kiedy celowano pistoletem w moje czoło.
Powiedziałem reżyserowi, że scenariusz trzeba zmienić.
Tylko Sidney mógł tego dokonać.
Był gwiazdą. Bez dwóch zdań.
Nie było już co do tego wątpliwości.
Biegnie przez życie, przepychając się łokciami.
„Z drogi”.
I faktycznie okazało się to punktem kulminacyjnym tego filmu.
Ale było też znakiem czasów.
Czasów w Ameryce, kiedy przynajmniej w filmach
mogliśmy przyspieszyć rzeczywistość.
To był policzek słyszany na całym świecie. Bez precedensu.
Błyskawicznie go rozsławił.
Nastąpiła ciekawa paralela
między Sidneyem w tamtej scenie oraz aktualnymi wydarzeniami.
NAUCZYCIEL Z PRZEDMIEŚCIA
REŻYSERIA
Widok czarnego mężczyzny,
który jest nauczycielem i mentorem dzieci…
Ogólnie to zawsze biały facet był bohaterem,
a czarni albo byli ratowani, albo sprawiali kłopoty.
A to odwróciło ten schemat do góry nogami.
Siadajcie.
Nauczyciel z przedmieścia był moim ulubionym filmem,
bo widziałam, jak tata
zachowuje się tak, jak przy nas.
Uczył nie tylko swoje dzieci, ale wszystkich.
Zobaczyłam jego.
Wszyscy widzieli aktora.
Ja widziałam ojca.
Będziemy w tej klasie używać pewnych zwrotów grzecznościowych.
Mnie nazywać będziecie „panem”.
Ja będę nazywać dziewczęta „pannami”. Do chłopców zwracać się będę po nazwisku.
Zawszę mówię, że na ramionach mam anioły, bo mam niezwykłe szczęście.
Byłam artystką. Byłam piosenkarką. Nigdy nie byłam aktorką.
Tak.
Moja menedżerka była mądra.
Kiedy zaproponowano mi rolę,
powiedziała, że muszę zaśpiewać piosenkę tytułową.
To takie…
Przekazywałam to przesłanie,
które było bardzo mocne.
Chodziło w nim o miłość.
O Black Lives Matter.
Jest tak samo ważny, jak białe dzieci w szkole.
Jest tak naprawdę ważniejszy w życiu tej szkoły
niż ktokolwiek, kogo spotkają w życiu.
Miałam dużo hitów,
w tym także po tym filmie.
Ale ten się wyróżnia,
bo nie chodziło tylko o piosenkę,
ale też o Sidneya Poitiera i przesłanie tego filmu.
Przemówienie!
Trzeba powiedzieć, że to nie były filmy dla czarnych.
Kiedy powstawały,
był bardzo świadomy, jaką opowiada historię
i co się aktualnie dzieje w ramach ruchu, zwłaszcza w odniesieniu do dr. Kinga.
Był prekursorem udowadniania w środkach masowego przekazu,
że czarni też są ludźmi.
Zawsze, kiedy humanizujemy czarnych,
humanizujemy ich oraz normalizujemy
dla świata, który uważał, że nie jesteśmy nawet w pełni ludźmi,
to pomaga…
ZGADNIJ, KTO PRZYJDZIE NA OBIAD
…bo chodzi właśnie o pokazanie ludziom naszego człowieczeństwa.
REŻYSERIA
John Wade Prentice.
Czyż to nie piękne nazwisko?
John Wade…
Będę Joanną Prentice.
To jest John.
Bardzo mi miło pana poznać.
Mnie również jest miło, proszę pani.
Mam kwalifikacje medyczne, więc proszę tego źle nie odebrać,
ale radziłbym usiąść, zanim pani upadnie.
Myśli, że zemdlejesz, bo jest Murzynem.
Miałam 22 lata i Sidney był bardzo miły,
a ja bardzo naiwna.
Kiedy kręciliśmy scenę pocałunku,
w ogóle nie uważałam, że to coś ważnego.
Operator powiedział, że możemy zacząć,
rozejrzałam się po studiu
i zobaczyłam same poważne miny.
Nie wiedziałam, co się dzieje.
Dopiero później,
kiedy poszłam na zmycie makijażu,
spytałam makijażystkę,
co stało się w tamtym pokoju.
Odpowiedziała tylko: „Jesteś taka naiwna.
Naprawdę nie wiesz?”.
A ja stwierdziłam, że nie.
Mnóstwo ludzi uzna, że stanowimy szokującą parę.
Prawda, proszę pani?
Wiem, co ma pan na myśli.
Myślę, że łatwo jest,
jeśli ktoś nie uczestniczył w kulturowych konfliktach tamtej epoki,
niesprawiedliwie dyskredytować takie filmy jak Zgadnij, kto przyjdzie na obiad,
zapominając, jakie były rewolucyjne
w ówczesnym kontekście.
To wszystko stało się zbyt szybko. Sam tak powiedziałeś.
Myślałeś, co ludzie o tobie powiedzą?
W 16 czy 17 stanach łamalibyście prawo. Bylibyście przestępcami.
Tamta scena w Zgadnij, kto przyjdzie na obiad,
kiedy mówi: „Myślisz o sobie jak o kolorowym człowieku.
Ja myślę o sobie jak o człowieku.”
zdefiniowała Sidneya Poitiera.
Jesteś moim ojcem.
Ja jestem twoim synem. Kocham cię.
Zawsze tak było i zawsze tak będzie.
Ale myślisz o sobie jak o kolorowym człowieku.
Ja myślę o sobie jak o człowieku.
To nie była dla niego nawet kwestia aktorska, bo taki był.
Myślał o sobie jak o człowieku.
Te trzy filmy odniosły finansowy sukces.
We wszystkich nosił białą koszulę i krawat.
Wtedy został panem Sidneyem.
Wyróżnił się wcześniej Polnymi liliami w '63 roku.
Ale nagle był już nie tylko honorowy,
ale i opłacalny.
A to było bez precedensu
w ówczesnym amerykańskim kinie.
Spytałam go, czy będzie kręcił po tym inny film.
Odpowiedział, że nie.
Że to prawdopodobnie ostatni film, jaki nakręci.
Spytałam dlaczego.
Powiedział: „Dlatego, że czarni ludzie,
moi ziomkowie, uważają mnie za wuja Toma”.
Ze względu na gwałtowne przemiany społeczne
narastało wokół mnie niemałe niezadowolenie
w niektórych rejonach czarnej społeczności.
Kulturowa fala, która wzrosła,
kiedy The New York Times opublikował artykuł
pod tytułem: „Czemu biali tak kochają Poitiera?”.
„MAMY TEN SAM STARY SYNDROM SIDNEYA POITIERA:
DOBRY FACET W CAŁKOWICIE BIAŁYM ŚWIECIE”.
Według niektórych
byłem wujem Tomem, a nawet udomowionym Murzynem,
bo grałem role, które nie zagrażały białej publiczności,
szlachetnego Murzyna, który spełnia białe, liberalne fantazje.
„POZOSTAJE NIEPRAWDZIWY OD PRAWIE 20 LAT,
GRAJĄC W ZASADZIE TĘ SAMĄ ROLĘ
ANTYSEPTYCZNEGO, JEDNOWYMIAROWEGO BOHATERA”.
Jestem artystą, mężczyzną, Amerykaninem, człowiekiem współczesnym.
Można określić mnie wielorako, więc chciałbym…
żebyście okazali mi należny szacunek.
Niełatwo być pierwszym.
Kiedy jeden człowiek
musi reprezentować całą rasę,
to jak sytuacja Jackiego Robinsona.
Obrywa się za całą rasę.
Sidney musiał oberwać za to,
za co Denzel nie musiał.
Modląc się o deszcz, trzeba być gotowym na błoto.
Miał szerokie bary. Dostał takie, ale musiał dźwigać duży ciężar.
Jest duża presja, żeby postępować właściwie.
Trudno to ocenić.
Ale Sidney zawsze miał moje dwie ulubione cechy.
Pokorę, jeśli chodzi o kreatywność, oraz wdzięk, jeśli chodzi o sukces.
Czułeś tę presję?
Nie mogłem nie czuć.
Cały czas byłem jej świadomy.
Wiedziałem, że cała społeczność obserwuje,
czy niosę sztandar bliski ich sercu,
rozstrzyga, czy reprezentuję
wyobrażony przez nich wizerunek,
i czy zaakceptują mnie, czy nie.
- Byłeś samotny? - Czy byłem?
Oczywiście, że tak.
Byłem samotny.
4 KWIETNIA 1968
Wiedzą o Kingu?
Mamy…
dla was bardzo smutne wieści.
Myślę, że smutne dla wszystkich obywateli
oraz miłośników pokoju na całym świecie.
Otóż Martin Luther King
został dziś zastrzelony w Memphis, Tennessee.
NBC przerywa swój program,
żeby nadać reportaż specjalny.
Martin Luther King Jr. został dziś zabity w Memphis, Tennessee.
Postrzelono go w twarz, kiedy stał na balkonie pokoju hotelowego.
Zmarł w szpitalu godzinę później.
Pamiętam, że przyjechałam autobusem do domu w Pleasantville.
Tata czekał na przystanku,
na końcu podjazdu, przy skrzynce pocztowej.
Wsiadł do środka
i ledwie mógł stanąć, taki był wysoki.
Spojrzał na wszystkie dzieci
i powiedział im coś uniwersalnego,
coś o tym, że wspaniały człowiek
został nam odebrany, po czym stwierdził:
„Powinniśmy uszanować jego wspaniałe słowa o tym,
żeby traktować wszystkich z szacunkiem i godnością”.
Dzieci patrzyły tylko na niego z podziwem.
A potem tatuś powiedział: „Chodźmy do domu, dziewczynki”.
Z prochu powstałeś
i w proch się obrócisz.
Dziękujemy Bogu, że dał nam przywódcę,
który był gotowy umrzeć, ale nie był gotowy zabijać.
W '65 Macolm X został zamordowany w meczecie w Harlemie.
W '68 Martin Luther King został zamordowany.
W judeochrześcijańskim społeczeństwie
demokracja jest bardziej krucha, niż się nam wydaje.
Łączy nas parę kulturowych więzów.
Sidney Poitier jest jednym z takich więzów.
Zabójstwo Kinga zapoczątkowało,
z różnych względów, nową epokę w życiu zawodowym Poitiera
i miało też wpływ na jego życie osobiste.
Nie tylko w sensie zagubienia, które czuło wielu Afroamerykanów
po zabójstwie Martina Luthera Kinga,
ale też przez rozłam z najlepszym przyjacielem, Harrym Belafonte.
Obaj od razu po zabójstwie Kinga
wzięli udział w dyskusji, jak najlepiej go upamiętnić.
Belafonte chciał urządzić duży wiec w Atlancie po pogrzebie Kinga.
Poitier to odradzał,
mówiąc, że odciągnie uwagę od Kinga.
To doprowadziło do konfliktu i napięcia między nimi,
przez co przestali ze sobą rozmawiać.
Dwoje bardzo upartych ludzi.
Mogę to powtórzyć? Dwoje bardzo upartych ludzi.
I nie ukrywali swoich opinii.
Harry chciał coś zrobić i pozwolić swojej wspólnocie
okazać żałobę i rozpacz za pośrednictwem uroczystości.
A Poitier słusznie uważał,
że to rozproszyłoby uwagę.
To świadczy o tym,
ile do przemyślenia mieli nagle ludzie
w obliczu tych niespodziewanych, brutalnych okoliczności.
Spowodowała to sama trauma.
Dla Poitiera i Belafonte musiał być to moment resetu.
Stracił więc przyjaciela w tym okresie ogólnego zagubienia.
Dostał rozwód od żony.
Próbował kontynuować związek z Diahann Carroll.
Jak mówiłem, duża część schedy po moim ojcu
to nauki, jakie przekazał synom.
One bardzo mi ciążyły, kiedy zacząłem żyć w separacji z moją pierwszą żoną.
To rozstanie było długim, bolesnym okresem dla wszystkich zaangażowanych.
Mojej mamie naprawdę było trudno
i myślę, że czułam to bardziej niż cokolwiek inne,
bo nie widziałam, co przeżywa mój tata, ale widziałam, co przeżywa ona.
Przyjaciele decydowali, po której stronie stanąć,
i było to dla mnie bolesne, bo za tatą opowiedziała się większość.
Koniec z „wujkami” i „ciociami” albo różnymi rodzicami chrzestnymi.
Chciało mi się przez to płakać, ale ludziom, którzy ją wspierali,
byłam wdzięczna.
Oczywiście kochałem też inną kobietę
i 11 lat psychoterapii nie mogło wyleczyć mnie z poczucia winy.
„Moja żona mnie nie rozumie”,
mówiłem, powielając frazesy.
A potem mówiłem, że ta druga kobieta miała swoje motywy.
Po każdej separacji wkrótce znów odnawialiśmy nasz związek.
I… myślę, że zrozumieliśmy,
na długo przed jego końcem,
że nie był on zdrowy.
Nie był to nawet związek,
który mógł zmienić się w dobrą przyjaźń.
To ciekawe, jak szybko popkultura może się zmienić.
Od Polnych lilii w '63 do mniej więcej '68
to on nadawał ton temu, jak wyglądać ma wizerunek czarnego.
Wydarzyły się dwie rzeczy.
Ruch Black Power.
„Niech aż zadudni, jestem czarny i dumny”.
Zaczęliśmy lepiej się czuć w swojej skórze.
Fryzury afro, program Soul Train.
No i blaxploitation.
Spadaj! Z drogi.
ODLOT
Teraz cechy, dzięki którym był wywrotowy w '67 i '68,
były już przebrzmiałe, bo pojawiło się nowe pokolenie,
które uprawiało na ekranie seks z białymi kobietami
i nie policzkowało białych, tylko do nich strzelało.
W filmach z gatunku blaxploitation liczyło się dowalanie białym.
O to właśnie w nich chodziło.
Szkoda, że niektórzy czarni widzowie
uważali, że Sidney nie jest na czasie.
Nie zgadzam się z tym, ale czarna publiczność
chodziła tłumnie na filmy z gatunku blaxploitation.
Quincy Jones urządził w swoim domu moje 42. urodziny
i był tam Sidney Poitier.
Pamiętam, że zeszłam na dół, skręciłam za róg,
a on tam po prostu stał.
Zmroziło mnie, bo był moim bohaterem.
Powiedział: „Jak się masz, moja droga?
Od dawna chciałem cię poznać”.
Oczywiście się rozkleiłam.
Powiedziałam,
że nawet nie wie, ile dla mnie znaczy ta chwila.
W tamtym okresie czarna społeczność ostro krytykowała mnie za to,
że jestem za mało czarna i robię za mało czarnych programów.
Usiadł ze mną w kącie podczas tamtej imprezy urodzinowej
i powiedział:
„Trudno jest nieść marzenia innych ludzi,
więc musisz trzymać się marzenia, które masz w sobie.
I wiedz, że jeśli jesteś mu wierna,
to tylko to się liczy”.
To był dla mnie przełomowy życiowy moment.
Mówił mi o tym, co przydarzyło się jemu.
Czy jest dość czarny?
Dość dobry? Czy reprezentuje to, czego chcemy?
Mówił o tym, jak się przez to czuł
i że na jakiś czas go to załamało.
Próbował podejmować najlepsze decyzje, film po filmie,
jako syn Reginalda i Evelyn Poitier.
Tego typu ataki
to ataki na jego charakter,
jego jestestwo i jego wartość jako człowieka i jako czarnego człowieka.
BĄDŹ W PORCIE NOCĄ
Kiedy zaczynałem zdjęcia do filmu Bądź w porcie nocą,
moja intuicja nie kazała mi podejrzewać,
że miłość mojego życia jest bliżej, niż myślę.
Pierwszy raz obejrzałam z siostrą Bądź w porcie nocą
po dwudziestce.
Nikt wcześniej nie mógł go zdobyć. Nie wiem dlaczego.
Moja mama była Kanadyjką,
ale mieszkała w Paryżu i kręciła francuskie filmy,
więc uważano ją za Francuzkę.
Kiedy zgłosiło się do niej Universal Pictures,
najpierw spytała, kto jeszcze będzie tam grał.
Kiedy usłyszała, że Sidney Poitier,
spytała, kto to jest.
Powiedzieli, że to przecież najpopularniejszy aktor na świecie.
A ja na to: „Nigdy nie widziałam żadnego jego filmu”.
Kiedy byłam w Londynie,
grali akurat film W cieniu dobrego drzewa.
Pomyślałam, że Sidney jest bardzo przystojny.
Akurat byłam wtedy na okładce Vogue w Ameryce
oraz w filmie, który puszczali w kinie studyjnym.
A potem pojechałam do LA i poznałam Sidneya.
Był bardzo miły.
Zjedliśmy lunch i na tym się skończyło.
Byłam wtedy zaręczona z kimś innym,
ale…
To, jak zagryzasz wargi…
Niedługo po rozpoczęciu pracy nad filmem
zaczęliśmy się zastanawiać, czy być może jakaś wyższa siła
zetknęła nas ze sobą.
Tym razem byłem gotowy przeżyć historię miłosną,
jaką widziałem w małżeństwie moich rodziców
na początku mojego życia.
Udział w tym samym filmie
był częścią historii ich spotkania.
Tak naprawdę to ją właśnie pamiętam.
Rodzice pobrali się,
kiedy moja siostra miała dwa lata, a ja cztery.
Mama zabrała nas do pediatry.
Założyli, że jest naszą nianią.
Wróciła do domu i powiedziała: „Dość tego.
Weźmiemy ślub i zrobimy to w tym tygodniu”.
Tak też się stało.
Pobraliśmy się w domu. W trakcie ceremonii
dwuipółletnia Sydney pociągnęła za marynarkę Sidneya.
„Tatusiu, co ty robisz?”
Ktoś powiedział: „Tatuś żeni się z mamusią, kochanie”.
A ona: „Dobrze”.
I tak to było. Pobraliśmy się.
Kiedy dorastałyśmy, wiele rodzin
i przyjaciół wokół nas było dwurasowych.
Moi rodzice zapobiegliwie
otaczali nas innymi mieszanymi rodzinami.
Mieliśmy małą grupę, w której dobrze się znaliśmy
i dzieci bawiły się ze sobą, żebyśmy wiedziały, że to normalne.
Quincy i Peggy. Kidada i Rashida.
Z nimi głównie spędzaliśmy czas.
Byli jak nasze siostry, rodzice i rodziny chrzestne.
Myślę, że dobrze ochronili nas
przed wyobrażeniami świata na ten temat.
Tata nas nie rozdzielał.
Nie mówił: „To jedna rodzina, a to druga”.
Mówił: „To moja rodzina”.
I pilnował, żebyśmy rozumiały, że jesteśmy całością.
Jako ojciec spisał się cholernie dobrze.
Jest nas sześć i wszystkimi nami się zaopiekował.
Pomogło też to, że poślubił dwie fantastyczne kobiety.
I są do siebie bardzo podobne.
Zarówno Joanna, jak i moja matka, są wielkoduszne.
Wielkoduszne i oddane rodzinie.
Jego matka zawsze mówiła mu,
żeby dbał o swoje dzieci i swoją rodzinę.
I do dzisiaj
właśnie to robi.
Wpoił nam wszystkim,
żebyśmy o siebie dbały.
Na początku lat 70. Poitier dostał szansę,
która na wiele sposobów zmieni jego życie.
Zadzwonił do niego Harry, z którym nie rozmawiał
od czasu zabójstwa Martina Luthera Kinga w 1968 roku.
Jak mnie znalazłeś?
Spytałem twojego konia.
Harry powiedział Sidneyowi, że ma dla niego projekt.
Chyba nie musiał nawet mówić nic więcej.
Włączył się szósty zmysł i…
„Jasne, gdzie? Kiedy? Będę tam”
CZARNY KOWBOJ
REŻYSERIA
To był pierwszy raz Sidneya jako reżysera.
Na początku nie planowaliśmy,
żeby był reżyserem.
Dostał to zadanie
jakiś tydzień po rozpoczęciu zdjęć.
Co się stało z pierwszym reżyserem?
Po pierwszym tygodniu zdjęć Harry powiedział mi,
że chyba będziemy musieli zaangażować innego reżysera.
Ten nie rozumiał tego materiału.
A materiał ten
splatał kulturę rdzennych Amerykanów z kulturą Afroamerykanów.
Nie grałem nigdy w filmie,
w którym bardzo uważnie nie obserwowałbym reżysera.
Robiąc to przez wiele lat,
nauczyłem się na bazie obserwacji.
Przejąłem stery i reżyserowałem przez tydzień.
Columbia popatrzyła na efekty
i wysłała mi wiadomość:
„Chcemy, żebyś nadal reżyserował ten film.
Podoba nam się to, co widzimy”.
- Akcja. - Pochwalony.
Jestem Willis Oaks Rutherford, kaznodzieja Kościoła Świętego Porządku.
Skąd jesteś, wielebny?
Z hrabstwa Sunflower w Mississippi.
- Cięcie! - Jezu.
Dziękuję. Świetnie.
- Dobra, dalej. - Kręcimy.
- Od początku? - Tak.
Dobra, od początku.
To była scena z Czarnego kowboja,
który wkrótce trafi do kin.
Jak się reżyserowało Harry'ego? Był gwiazdą? Miał gwiazdorskie ego?
Cieszę się, że o to spytałeś.
Chemia między Sidneyem i Harrym była w tym filmie wspaniała.
Widać, że bardzo się lubią,
że jest tam ciepło.
To wiele osób zaskoczy,
ale był najbardziej skłonnym do współpracy aktorem,
z jakim pracowałem.
Przed, mam nadzieję, dziesięcioma milionami ludzi
chcę ci podziękować, stary B.
Był najbardziej wpływowym czarnym aktorem w Hollywood
i jednym z najbardziej wpływowych aktorów w ogóle,
więc świetnie, że przejął stery.
Zwłaszcza że zrobił film,
który opowiada o czarnych na Zachodzie,
co było nowym tematem, którego popkultura nie podejmowała,
chyba że lekceważąco.
To miała być rozrywka z przesłaniem.
Uznaliśmy, że czarni odegrali ważną rolę
w budowaniu Zachodu.
Chcieliśmy, żeby czarne dzieci to zobaczyły.
Nie możemy zapominać o pracy reżyserskiej Sidneya.
Nie mielibyśmy filmów nakręconych
z tego punktu widzenia
i opowiedzianych w ten sposób, gdyby nie Sidney.
„Jestem Buck”.
Jestem Buck.
Nigdy już nie będzie wybitnym aktorem, jak w latach 60.
Nigdy już nie będzie taką megagwiazdą.
Ale zaczyna grać czołową rolę
w czarnym Hollywood lat 70.,
dzięki czemu tworzy o wiele więcej szans dla tych, którzy przyjdą po nim.
Gdyby w tej branży istniały równe szanse,
byłoby 15 Poitierów i 10 albo 12 Belafontów, ale nie istnieją.
Może odwrotnie. Piętnastu Belafontów i…
Uważaj.
W 1969 zostaliśmy partnerami biznesowymi
razem z Paulem Newmanem.
Założyliśmy firmę First Artists,
która była innowacyjna, ponieważ artyści mieli twórczą kontrolę,
i to całkowitą, nad robionymi przez nas filmami.
Nie było wypłaty z góry,
bo zarabialiśmy tylko wtedy, kiedy film odniósł sukces.
Nie zależało mi na płacy, tylko na twórczej kontroli.
Czułam się zaszczycona, że jestem jedyną kobietą
i jestem bardzo dumna, że współpracowałam z Sidneyem.
To była zuchwała decyzja, żeby założyć firmę produkcyjną
jako czarny w Hollywood.
Ludziom wydawało się,
że powinien zadowolić się tym, co ma.
„Dostajesz dużo ról. Dobrze ci idzie.
Nie musisz stawiać się na władczej pozycji,
żeby samemu tworzyć filmy”.
To było kolejne działanie służące rozpowszechnieniu jego przekazu.
Wszyscy chcieliśmy
móc robić takie filmy, na jakich nam zależało.
Robić je samodzielnie, wybierając materiał.
Zrobiłem Sobotnią noc, Zróbmy to jeszcze raz, Wyrównane rachunki.
To były świetne filmy.
Uważałam, że to zarąbiście.
Uważałam, że to zarąbiście, że tatuś został reżyserem.
Rozumiał tę branżę
i wiedział, co trzeba i można zrobić.
Był świadomy, że kiedyś na planie nie było żadnych Afroamerykanów,
a potem było ich niewielu.
I było tak wszędzie.
Postanowił więc to naprawić.
Trzeba podkreślić,
że zatrudniasz do pracy za kulisami wielu czarnych.
Nie chodzi tylko o ogromnie utalentowaną czarną obsadę.
Tak. Mamy 1300 czarnych ludzi,
którzy pracują nad filmem.
Ludzi od efektów, techników i tak dalej.
Spośród nich 1276 to moi krewni.
Brawo.
Sidney kładł nacisk na rasę,
więc jak mógł kręcić filmy,
kiedy przed kamerą wszyscy są czarni,
a za kamerą biali? To niemożliwe.
To nie wchodziło w przypadku Sidneya w grę.
Zapewnił czarnym taką pozycję,
żeby mogli robić karierę za kamerą.
Za kamerą kariera trwa dłużej
niż przed nią.
Ciekawe było to,
że jako aktor przekazywał pałeczkę.
Nie zawsze musiał grać głównej roli.
Cieszę się na pracę reżysera i podejmowanie decyzji reżyserskich.
Cieszę się na pracę ze scenariuszami i aktorami,
tworzenie nastroju
i malowanie obrazu.
Jako aktor nie mam takich wizji.
Jako aktor wspiąłem się na wszystkie góry, jakie chciałem.
Szedłem pewnego wieczoru Trzecią Aleją w Nowym Jorku.
W kinie grali film Zróbmy to jeszcze raz.
Wszedłem i stanąłem z tyłu.
Sala była pełna, więc stałem tam, obserwując reakcje.
Siedziały tam czarne kobiety, śmiejąc się do rozpuku.
ZRÓBMY TO JESZCZE RAZ
Były przeszczęśliwe, że widziały te postaci,
bo stworzyliśmy postaci, które były im bliskie.
Widząc tę reakcję,
postanowiłem, że muszę poszukać czegoś podobnego.
Reżyserowane przeze mnie komedie próbowaliśmy tworzyć tak,
żeby publiczność siedząca w sali
zobaczyła siebie
w pozytywnym świetle.
Sidney Poitier został reżyserem komedii.
To się nazywa niespotykany zwrot akcji.
Jest reżyserem komedii i kręci film
z najbardziej zmiennym, charyzmatycznym czarnym komikiem w historii.
Niniejszym skazuję was na 125 lat
w areszcie śledczym
- Departamentu Więziennictwa. - Co…
Kiedy ogląda się filmy Poitiera jako reżysera, widać,
że nie ma świetnego stylu wizualnego, ale świetnie reżyseruje aktorów.
REŻYSERIA
Tworzy przestrzeń, w której Gene Wilder może być cholernie śmieszny,
i Richard Pryor też.
My nie… Ja nie.
- Nasz prawnik powiedział nam… - Ja nie.
- Nie… - On żartuje.
- Mówiłem mu… - To nie my.
- Czy to ta sprawa?
Kto by pomyślał,
że największy sukces odniesie jako reżyser komedii.
Facet, który doprowadził nas do Denzela i Wesleya,
doprowadził nas też do Roberta Townsenda i Keenena Ivory'ego Wayansa,
bo jest pierwszym ważnym hollywoodzkim reżyserem komedii.
„CZYSTE SZALEŃSTWO” CAŁKOWITY ZYSK 100 MLN $
- Przywitaj się z tatą. - Cześć, tatusiu.
Stój tam, Aniko.
Widzę cię, Sydney.
- Co widzisz? - Ciebie.
Cóż, to tu są pieniądze…
jak mawiamy na planie.
Uśmiechnij się.
Sydney P.?
To właśnie w nim podziwiam.
Często kiedy kariera aktora zaczyna blednąć,
chwyta się wszystkiego, co może,
bo pragnie zachować swoją pozycję
i nadal pracować jako aktor.
Mój tata tak nie robił.
Postanowiłem się odsunąć.
Na końcu życia nie powinniśmy uświadamiać sobie nagle,
że spędziliśmy je całe
w wąskim korytarzu.
Przez wiele lat miałem cudowną karierę.
Nie mówię, że nadal toczyłaby się w tym samym tempie.
Ale gdyby tak było, pozbawiłaby mnie szansy,
żeby być pełniejszym człowiekiem.
Sukces ma to do siebie, że nas izoluje.
Nie chciałem tego.
Chciałem wiedzieć, jak to jest reżyserować filmy,
więc wyreżyserowałem pięć czy sześć.
Chciałem wiedzieć, jak to jest produkować filmy,
więc wyprodukowałem parę.
Urodziłem się z ciekawością,
która w dzieciństwie wpędzała mnie w kłopoty,
ale w dorosłości na pewno mi się przydała.
Mam jednak nadzieję, że ta ciekawość pozostanie ze mną całe życie.
Laureat Life Achievement Award 1992,
Sidney Poitier.
Zawsze myślę o Sidneyu jak o wielkiej latarni,
która stoi gdzieś na cyplu w ciemności
i jasno świeci.
Powiedziałem mu, że kiedy kształtowała się moja osobowość,
skupiałem się na tym świetle, które dla mnie rzucał.
Nie miałem innej latarni, która byłaby tak jasna,
tak pewna
i w którą wierzyłbym tak mocno, jak w tę.
Czterdzieści osiem lat temu, zimą 1945 roku,
Sidney Poitier wszedł do małego teatru w Harlemie.
To był American Negro Theatre.
Sidney przełamał wiele schematów.
Sidney dał z siebie wszystko, więc my też mogliśmy.
Myślę, że jest wspaniałym mężczyzną.
Przykładem na to, jak powinna wyglądać męskość.
Wiele osiągnął w swojej karierze. Wiele przeszedł,
żeby dotrzeć do miejsca…
KAWALER KOMANDOR ORDERU IMPERIUM BRYTYJSKIEGO
…w którym uznał: „Zrobiłem wszystko, co mogłem.
Teraz chcę tylko spojrzeć wstecz i pomyśleć,
że postąpiłem słusznie”.
AMBASADOR JAPONII NA BAHAMACH
Tak właśnie było.
Przyjaźnimy się od wielu lat.
Przeżyłem z Sidneyem więcej niż z kimkolwiek innym.
Jestem bardzo dumny z tego, co osiągnął
jako artysta i obywatel.
I mam ogromne szczęście, że jesteś moim przyjacielem.
Kocham cię.
Oscara otrzymuje Denzel Washington.
NAGRODY AKADEMII FILMOWEJ
Oscara otrzymuje Halle Berry za Czekając na wyrok.
O Boże.
Dla mnie ta noc była ogromnie ważna.
Przez wygraną nie tylko moją, ale i Denzela
oraz wręczenie honorowego Oscara Sidneyowi.
Wiedziałam, że ta chwila zainspiruje wiele osób.
Dziękuję wszystkim z całego serca.
DZIEŃ PRÓBY
Od 40 lat gonię Sidneya, w końcu to dostaję.
I co? On dostaje to tego samego dnia.
Pamiętam, że wstał.
W pewnym sensie na odległość
przekazał mi pałeczkę.
Zawsze będę szedł w twoje ślady.
Nic innego nie chcę robić.
Nic innego. Niech Bóg cię błogosławi.
Nie ma nikogo takiego jak on. I nigdy nie będzie.
Mawiają, że Sidney Poitier nie robi filmów.
PREZYDENCKI MEDAL WOLNOŚCI
Robi kamienie milowe postępu Ameryki.
Poitier powiedział kiedyś, że jego celem
jest stać się lepszą osobą.
Stał się nią, a przy okazji ulepszył trochę nas wszystkich.
To jeden z tych ludzi, którzy pojawili się na tej ziemi,
żeby ją poruszyć, zmienić i wstrząsnąć,
żeby dać ludziom to, czego potrzebują,
żeby mogli pójść do przodu i zmienić swoje własne życie.
Sidney Poitier jest niezwykle potężną siłą.
A w energii cudowne jest to,
jak nauczył mnie dziadek, że nie można jej zabić.
Energia nigdy nie ustaje.
Wszystko, co stworzył Sidney, jest tu na zawsze
i zawsze będzie rosnąć.
No i… co za piękne życie.
Gratulacje, Oprah, od nas wszystkich,
za te 20 lat,
i za twoje światło, które świeci tak łagodnie
na tych, którzy najbardziej go potrzebują.
Jestem częścią jego dziedzictwa, jak każde inne życie, którego dotknął.
Życie osoby, która poczuła, jak coś się w niej porusza lub otwiera,
kiedy widziała go w Nauczycielu z przedmieścia,
w Zgadnij, kto przyjdzie na obiad
albo kiedy wytoczył się z pociągu,
żeby pozostać z Tonym Curtisem,
myśląc:
„Murzyn by tak zrobił?”.
To go podsumowuje.
Każde życie, którego dotknął.
Tylko tyle powiem.
Tak bardzo go kocham.
To prawda.
Moje życie nie byłoby takie same bez niego.
Przeszedłem długą drogę. Naprawdę długą.
I jestem z tego dumny.
Jestem tutaj, żeby być…
najlepszym mężem, najlepszym dziadkiem,
najlepszym ojcem, najlepszym pradziadkiem.
Próbuję przekazać im wszystko, co można uznać za dobre we mnie.
Naprawdę staram się
być jutro lepszym,
niż byłem dzisiaj.
Lepszym człowiekiem.
Nie lepszym aktorem, ale po prostu lepszym człowiekiem.
I kiedy umrę, nie będę się bał tego, jak żyłem.
Napisy: Marzena Falkowska