Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
W zimnym świecie zaczęły zamarzać wszystkie zegarki.
Słońce wyłaniało się pośród zamieci, zacierających wszelkie punkty odniesienia.
W tym świecie żył ogień.
I w tym ogniu dwoje kochanków znalazło swój dom.
Katia i Maurice Krafftowie.
Pewnie żadna inna para wulkanologów
nie zbadała tylu czynnych wulkanów.
Z GŁĘBOKIEGO ARCHIWUM KATII I MAURICE’A KRAFFTÓW
Życzę państwu wesołych świąt wraz z Maurice’em i Katią Krafftami.
Dzień dobry.
WYSTĘPUJĄ
Największy wulkanolog świata
w ciele drobnej kobiety – Katii Krafft.
Widzisz, Stephane? Większość wulkanów znajduje się na styku płyt.
ORAZ WULKANY:
I WIELE INNYCH
MATERIAŁ FILMOWY KATIA I MAURICE KRAFFT
I PRZYJACIELE
Musicie zobaczyć te nagrania
i dać się wciągnąć w ten wir lawy.
- Maurice? - Hej!
Cześć, chłopaku! Jak się masz?
W porządku.
Wulkan jest gotów i już na nas czeka.
Tak.
No dobrze.
Katia?
To Katia, a to Maurice.
Jest 2 czerwca 1991 roku.
Jutro będzie ich ostatni dzień.
Zostawią po sobie próbki.
Słowa.
Setki godzin materiałów filmowych.
Tysiące zdjęć.
I milion pytań.
O czym rozmawiacie, gdy przebywacie pośród skał?
Katia mówi tylko o jedzeniu. Właśnie to ją interesuje!
Czy na świecie jest wiele par wulkanologów?
Nie wiem, czy nie jesteśmy jedyną.
Związki między wulkanologami są niezmiernie rzadkie.
To ludzie, którzy badają czynne wulkany.
Chyba nie ma takiej drugiej pary.
Albo jej nie znamy.
Byłoby mi jej żal.
Wulkanologom trudno żyć razem. To iście wulkaniczne połączenie.
Często wybuchamy.
On niedawno wbiegł na czynny stożek.
Mauna Loa.
Ochładzało się,
więc na małym stożku powstawały szczeliny.
A on co? Wpadł do dziury.
Ona mnie wepchnęła!
Poznali się 19 lat temu,
w 1966 roku.
Nie ma pewności co do przebiegu tego pierwszego spotkania,
a dokumentacja wizualna kiełkującego romansu jest uboga.
Mamy to zdjęcie.
I te sielankowe chwile, uchwycone parę lat później.
Fragmenty historii Katii i Maurice’a zaginęły w odmętach czasu.
Są pewne tajemnice – jak to w miłości.
Zakochujemy się w tym, co znamy.
Ale jeszcze mocniej w nieznanym.
Według jednej wersji Katia i Maurice poznali się przypadkiem na ławce
przy Uniwersytecie Strasburskim.
Haroun Tazieff – pewnie go znacie –
właśnie wypuścił nowy film.
Według innej poznali się na pokazie filmu słynnego wulkanologa Harouna Tazieffa.
Najbardziej szczegółowa wersja mówi o randce w ciemno w kawiarni.
Połączyły ich pierwsze miłości –
Etna
i Stromboli.
Katia – buntowniczka, którą wysłano do szkoły dla krnąbrnych dziewcząt –
namówiła rodziców na wyprawę na włoskie wulkany.
Pierwszą erupcję z lawą i wybuchami zobaczyłam na Etnie.
Ten świat skał, świat minerałów…
Widok spływającej lawy wieczorem to coś przepięknego.
Moje pierwsze wrażenia z tej żyjącej krainy
potwierdziły to, co sobie wyobrażałam i przeczytałam.
W wieku siedmiu lat pojechałem na Stromboli z ojcem. Byłem oczarowany.
Ziemia zawsze mnie interesowała.
Jednego dnia żyłem w erze dinozaurów,
innego w czasach trylobitów.
Miałem bzika na tym punkcie.
Maurice wróci na Stromboli w wieku 19 lat
i wywoła to w nim równocześnie ekstazę i samotność.
Katia tę samotność rozumie.
To również jej uczucie.
Kiedy dorastali wśród gruzów powojennej Alzacji,
świat wydawał im się niebezpieczny i niepewny.
Znaleźli schronienie w tajemnicach świata przyrody.
PTERANODONY ATLANTOZAURY
I marzą, oddaleni od siebie tylko o 20 kilometrów…
KORYTO Z PIASKOWCÓW
…a pod nimi uskoki Wogezów i Renu niepostrzeżenie zmieniają swój bieg.
Na końcu tej wersji historii kawiarnia zamyka się i zaczyna padać.
A oni nigdy się nie opuszczą.
W dniu 19 listopada 1967 roku
amerykański myśliwiec spuszcza dwie bomby Mark 82
na granicy Wietnamu Południowego,
terytorium kiedyś skolonizowanego jako Indochiny Francuskie.
Po tygodniu Katia i Maurice dołączają do protestów antywojennych w Paryżu.
Następnego dnia trafiają na pierwszą stronę „L’Humanité”.
Ale ludzkie dążenie do potęgi zaczyna wyglądać na próżne i absurdalne
w zestawieniu z potęgą Ziemi.
Katia i ja zajęliśmy się wulkanologią,
bo byliśmy rozczarowani ludzkością.
A skoro wulkan jest większy od człowieka,
czuliśmy, że tego nam trzeba.
Czegoś, co wykracza poza ludzkie zrozumienie.
Tymczasem rewolucyjna teoria tektoniki płyt
nadaje ostateczny kształt dziedzinie wulkanologii.
Odkrycie i potwierdzenie
teorii tektoniki płyt litosfery oraz dryfu kontynentów
to przełom na miarę odkrycia atomu w fizyce.
Chłoną każdą hipotezę, każdy mit,
wszystko, co zdołano pozyskać z ziemskiego archiwum.
Prawdy,
skrawki,
pytania.
Zastanawiają się nad tym, co kształtuje i przekształca świat.
To do tych tajemnic pragną się zbliżyć.
ISLANDIA ROK 1968
Pieniędzy z grantu starcza na tyle, by podarowanym autem
jechać na poszukiwanie islandzkich wulkanów
z kolegą o imieniu Roland.
Katia jest w grupie geochemiczką,
a Maurice geologiem.
Osobno mogą tylko marzyć o wulkanach.
Razem mogą ich dosięgnąć.
Tylko że samochód psuje się 27 razy.
A potem się rozbija.
I Maurice wpada do wrzącej wody.
Oto relacja Katii czytana przez aktorkę:
„Kończyłam swoje pomiary.
Wyszły ślady siarkowodoru i trochę kwasu solnego.
Zadowolona z wyników, podeszłam do Maurice’a.
W co on się z takim zaciekawieniem wpatruje?
Jego prawą kostkę można było obierać ze skóry jak cebulę”.
Tak, poparzyłem prawą nogę gorącym błotem.
Miało 140 stopni – mnie wystarczy!
Dla wulkanologa to chrzest.
Niezrażeni, poświęcają kolejne wakacyjne wyjazdy
na badanie wspólnych przyjaciół, Etny i Stromboli.
Zabierają też więcej ludzkich przyjaciół.
Mówią o sobie: „L’Équipe Vulcain”.
DRUŻYNA BOGA WULKANA
Pobieranie próbek gazu do ampułek to delikatna operacja.
Jest wiele utrudnień.
Wchodzimy na górę w spodniach, a schodzimy w bieliźnie.
Katia i Maurice rozpracowują tę przedziwną alchemię pierwiastków,
kombinację minerałów, ciepła, gazu i czasu, która pobudza erupcję.
Pytają: „Co powoduje bicie serca Ziemi?
Przepływ jej krwi?”.
Studiują, badają i podają w wątpliwość.
Zaczynają poznawać tajemnice planety,
które zna niewielu.
„Zrozumienie” to drugie imię miłości.
Kiedy zobaczysz erupcję, nie możesz już bez niej żyć,
bo jest tak wspaniała i potężna.
Masz wrażenie, że stajesz się niczym.
Że jesteś wewnątrz tych rozszalałych żywiołów.
W 1970 roku Katia i Maurice biorą skromny ślub w Alzacji.
Spędzają miesiąc miodowy na wulkanicznej wyspie Santoryn,
uważanej za sekretną lokalizację Atlantydy.
Postanawiają nie mieć dzieci.
„Od teraz naszym życiem będą tylko wulkany, wulkany, wulkany” – mówi Maurice.
Nie, to nie jest film science fiction.
To dwoje młodych wulkanologów tańczy na krawędzi wulkanu.
Nazywają się Katia i Maurice Krafftowie.
KU PRZYGODZIE
DZIŚ: CZŁOWIEK I WULKANY
Bomba wulkaniczna. Co to znaczy?
Bomba wulkaniczna to skała wyrzucona przez wulkan,
często w postaci lawy.
Najłatwiej będzie jedną pokazać.
Oto bomba z wulkanu.
Ciężka?
Są okazy po kilka ton, ale ta waży tylko kilogram lub dwa.
Mimo wszystko nieprzyjemnie dostać nią w głowę!
Pytanie do pana: czy wulkany mają różne osobowości?
Próbowali je państwo klasyfikować?
Klasyfikacja wulkanów powinna być zabroniona.
Nie da się ich klasyfikować. Każdy ma swoją osobowość.
Nie mówię tego złośliwie,
ale klasyfikacja to domena ramoli i pracowników naukowych,
którzy wmuszają swoje modele w całe pokolenie.
Nie ma w nich za grosz prawdy.
Lepiej badać każdy wulkan osobno
i unikać naciąganej klasyfikacji.
To urządzenie selektywnie spowalnia gazy.
Kiedy dostaje się do niego mieszanina gazowa…
Młoda dziedzina wulkanologii znalazła dwie młode gwiazdy.
Przywiezione próbki są bardzo ładne
i kolorowe – co widać w kolorowych telewizorach.
Kamera ich kocha.
A oni kochają swoje kamery i aparaty.
Fotografia pozwala pamiętać, przywoływać
i przeciągać chwile spędzane z wulkanami.
Filmujecie wszystkie wyprawy?
Tak, to w celu obserwacji.
Możemy potem oglądać i studiować nagrania,
bo na miejscu wszystko dzieje się zbyt szybko.
To zdjęcie ukazuje poruszające się po paraboli
bomby wulkaniczne wyrzucone przez Stromboli.
Na tym widać, jak lawa rozciąga się na wełnę szklaną zwaną „włosami Pele”.
A to ujęcie pomaga w wizualizacji teorii tektoniki płyt.
Wulkanologia jest nauką obserwacyjną.
Im bardziej się zbliżą, tym więcej widzą.
Jesteście uważani za „wędrownych artystów wulkanologów”?
W Ameryce bylibyśmy „wolnymi strzelcami”.
Ale to prawda, że jesteśmy jak artyści wędrowni.
Posłańcy wulkanów.
Żyjemy zgodnie z rytmami Ziemi.
I to Ziemia decyduje, gdzie mamy jechać.
Katia, czy czujesz, że żyjesz poza głównym nurtem?
Dla mnie w ogóle tak nie jest.
Ale w branży czasem uchodzimy za dziwaków.
Gdy tylko budzi się wulkan, ci dziwacy są o tym powiadamiani
przez rosnącą sieć miejscowych znajomych i przewodników,
którzy pomagają im dotrzeć nad krater najszybciej, jak jest to w ludzkiej mocy.
ZAIR ROK 1973
Maurice i Katia wyprawiają się na Nyiragongo,
wulkan osadzony pomiędzy płytami, które się od siebie oddalają.
Za przewodnika służy im inny wulkanolog, Jacques Durieux.
Docierasz nad wylot wulkanu i musisz wejść do środka.
Więc schodzisz,
nie bardzo głęboko, 300 metrów. Ale skała fatalna!
Słaba, bo wniknęły w nią różne fumarole.
Przez kolejne dwa tygodnie to miejsce będzie domem Maurice’a i Katii.
Katia napisze później:
„Leżymy na krawędzi otchłani i podziwiamy.
To zjawisko, nie do powstrzymania, przyprawia nas o dreszcze”.
Nagle lawa spływa o dziesięć metrów w ciągu paru sekund.
„Maurice twierdzi, że zwariowaliśmy, że tu siedzimy.
Mimo to…
zostajemy.
Ciekawość jest silniejsza od strachu”.
Katia i Maurice ostatecznie wyjdą z tego krateru cali i zdrowi
oraz rozzuchwaleni.
Podchodziliśmy bardzo blisko do wulkanów i to nie jest takie trudne.
Ten typ wulkanu, czyli wulkan czerwony, jest przyjazny.
W ramach bezgranicznego uniwersum, jakim jest klasyfikacja wulkanów,
Krafftowie ostatecznie przyjmą podział na dwie ogólne klasy:
czerwoną
i szarą.
Wyobrażenie o spływającej lawie odnosi się do wulkanów czerwonych – tych miłych.
Oprócz tego są wulkany szare – zabójcze i wybuchowe.
Wulkan czerwony, jak Nyiragongo, powstaje, gdy płyty tektoniczne się rozchodzą
lub na obszarach plam gorąca na dnie oceanu.
Magma wypływa i wypełnia szczeliny powstałe wskutek ruchu Ziemi.
Tworzy nowy ląd.
Wulkany czerwone są bazaltowe.
Wylewne.
I osiągają do 1200 stopni Celsjusza.
Bardzo trudno zginąć na wulkanie czerwonym.
Bo lawa zawsze spływa doliną, jak rzeka.
Wiemy, dokąd płynie.
To nie bardziej niebezpieczne niż przejście drogą w Belgii czy gdziekolwiek.
Naprawdę! To kwestia skalkulowanego ryzyka.
Nie jest najlepsza.
Zwykle robię smaczniejszą.
Staliście się rozsądniejsi z czasem czy odwrotnie?
- Mamy różne zdanie. - Katia jest rozsądniejsza?
Nie popełniamy już pewnych głupich błędów,
jak szybkie wchodzenie do krateru,
gdy docierało do nas po fakcie, co mogło się stać.
Więc można uznać, że jesteśmy rozsądniejsi.
Nie my, ty!
Katia i Maurice są różni.
Katia jest jak ptak.
Maurice – jak słoń morski.
Katię pociągają szczegóły i to, jak rzeczy są wzajemnie powiązane.
Maurice’a – to, co wyjątkowe, okazałe.
Oboje obserwują świat, ale na swój własny sposób.
Katia używa aparatu, by uchwycić jedną chwilę w jednej klatce.
Maurice goni za ruchem
i nagrywa ciąg sekund, z których każda dzieli się na 24 klatki.
Pragnie zdobyć każde możliwe ujęcie, bo widowisko może zaraz zniknąć.
Ale to sprawia, że chodzi…
i chodzi…
i chodzi.
Największym lękiem Katii jest to, że straci go z oczu.
I już nigdy nie zobaczy.
To pułapka na wulkanologa.
Jeśli ziemia się zarwie,
wpadniesz do lawy.
Ona wyda kilka iskier
i już po wulkanologu.
Niespodziewany telegram wzywa Katię i Maurice’a na Nyiragongo,
ich ukochany wulkan, poznany cztery lata wcześniej.
ZAIR ROK 1977
PILNY TELEGRAM: 10 STYCZNIA, GODZ. 10.00
JEZIORO LAWOWE NYIRAGONGO WYLAŁO DOOKOŁA –
ZAGRAŻA MIASTU GOMA – STOP.
„Nyiragongo, który wydawał się tak łagodny, opróżnił się w kilka minut,
jak dziurawa wanna, siejąc wokół śmierć”.
Katia i Maurice wiedzieli, że takie spustoszenie jest możliwe.
Ale tu po raz pierwszy widzą je na własne oczy.
Lawa płynęła niezmiernie szybko,
prawdopodobnie z prędkością 60–70 kilometrów na godzinę.
To było rano, gdy na drodze przebywało wielu ludzi,
którzy jechali na targ.
Myślimy, że ta fala lawy pogrzebała około stu osób.
Bardzo nietypowa erupcja.
„To idealne odciski ciał słoni.
Nawet trąba i ogon zostały odbite w lawie”.
Żadna ilość badań naukowych nie mogła ich przygotować na ten szok.
Bardziej odpowiedni wydaje się język mitów.
Przebywają w diabelskim kotle, w portalu do piekła,
lub trafili w środek wojny między duchami wulkanu.
Tak głoszą ich znajomi z Gomy.
„Wyobrażam sobie, jak z góry wygląda spektakl z naszym udziałem.
Groteskowa kolumna maleńkich mrówek wspina się na plecy gigantycznej bestii
i arogancko oznajmia:
»Wspinam się na ciebie, by cię zrozumieć,
by wydrzeć z ciebie tysiącletnie sekrety
w imię postępu nauki«.
Jak wielkie są ambicja i próżność człowieka?”.
Staramy się dawać świadectwo tej sile,
ale człowiek nie postrzega rzeczywistości w czasie geologicznym.
Nasze życie to tylko mignięcie w porównaniu z życiem wulkanu.
Jeśli chodzi o odkrycia naukowe
dotyczące tego, jak działa wulkan albo dlaczego Ziemia jest gorąca,
niemal wszystko jest terenem nieznanym.
Nie wiemy praktycznie nic.
Dla Katii i Maurice’a
nieznane nie jest powodem do strachu, a kierunkiem, w którym się podąża.
Chcę się zbliżyć, wejść głęboko do brzucha wulkanu.
Kiedyś mnie to zabije, ale w ogóle się tym nie przejmuję.
„Nie flirtuję ze śmiercią,
ale w tym momencie
wcale mnie ona nie obchodzi.
Fascynacja niebezpieczeństwem? Być może”.
W wieku zaledwie 52 lat…
INDONEZJA ROK 1979
…wulkaniątko w Indonezji zaczyna wpadać w szał.
Katia i Maurice jadą do niego.
W 1883 roku wybuchł jego rodzic, wulkan o imieniu Krakatau.
Wywołał tsunami tak potężne,
że przetoczyło się przez sąsiednie wybrzeża,
zabijając 36 417 ludzi.
Dodatkowo wyrwało ten koralowiec z dna oceanu
i porzuciło kolonialny parowiec z Holandii trzy kilometry od brzegu.
Popiół krążył po świecie i wzmacniał barwy zachodów słońca,
a te przykuwały uwagę naukowców i artystów,
zwłaszcza pewnego norweskiego malarza,
który je przedstawił jako krzyk.
Następnie wulkan zapadł się do morza,
by znów wychynąć jako nowicjusz zwany Anak Krakatau.
Wulkan wybuchł, gdy tylko dotarliśmy na plażę.
Wszyscy uciekli i zostawili Katię i mnie samych na wyspie.
Co trzy lub cztery minuty następowały fantastyczne eksplozje.
Byliśmy tylko we dwoje i przez 24 godziny na dobę
któreś z nas musiało wypatrywać bomb wulkanicznych.
Są czerwone, więc nocą łatwo zobaczyć paraboliczny tor ich lotu.
Dało się zobaczyć, czy leci na nas bomba,
i w ostatniej chwili zepchnąć z jej drogi śpiącą osobę.
„Wahamy się:
podejść bliżej czy brać łódkę i uciekać?
Postanowiliśmy działać dalej.
W końcu to przyjemne podejść do bestii,
nie wiedząc, czy cię dorwie.
Nie mogłabym żyć z kimś,
kto nie podziela tej miłości na szczycie wulkanu”.
Katia i Maurice muszą być w pełni zsynchronizowani.
Każdy błąd jednego może być kosztowny dla obojga.
Ale Maurice nie da rady pracować tu bez Katii.
Ani Katia bez Maurice’a.
Razem są tam dla wulkanu,
który jest obojętny na ich uwielbienie.
Potrzebne są silne nerwy i brak skłonności do paniki.
Powiedzmy, że moja żona zostanie ranna,
tylko ranna, nie zginie.
Nie będę mógł nic zrobić.
Jestem z nią, gdy umiera, i nie mogę nic zrobić.
To okropne.
Katia i Maurice wiedzą, że te skały będą żyły długo po nich.
Nie są religijni.
Mówią: „Jesteśmy naukowcami”.
„Mamy tylko to jedno krótkie życie, a później wracamy do ziemi”.
Mając do dyspozycji swoje krótkie życie, Katia marzy o tym,
by zestarzeć się z wulkanem, by zajrzeć pod każdy z jego kamieni.
Jest jakieś marzenie, którego jeszcze nie zrealizowałaś?
Jest wiele takich. Wszystkie erupcje, których nie widzieliśmy.
Maurice pali się do bliskości z ogniem, bez względu na wszystko.
Napisał kiedyś:
„Być może trzeba mieć pewną filozofię życiową,
by stawiać czoła tym wulkanicznym potworom.
Moja jest podstawowa:
wolę intensywne krótkie życie od długiego i monotonnego,
egzystencję kamikadze w otoczeniu wulkanicznego piękna”.
Od dziecka mam pewien poważny plan:
chcę spłynąć kajakiem po rzece lawy,
tylko jakieś 15 kilometrów.
Da się to zrobić, tu, na Hawajach,
i robię wszystko, by się udało.
Kajak będzie jak kapsuła Gemini,
z warstwą stopu tytanu i ogniotrwałymi cegłami na dnie.
Helikopter zrzuci kapsułę do rzeki lawy
i spłyniemy nią aż do morza.
Plan Maurice’a jest inspirowany przygodą z łódką,
którą przeżyli w 1971 roku podczas pierwszej wyprawy do Indonezji.
Badali tam największy zbiornik kwasu siarkowego na świecie.
Wpadliśmy na pomysł, żeby popływać po jeziorze kwasowym.
Wydało mi się to zabawne, bo nikt tego nigdy nie robił.
Katia była temu absolutnie przeciwna. Jest geochemiczką.
„Michel Wolff i ja, dwoje chemików, odmówiło udziału.
Byliśmy zbyt świadomi niebezpieczeństwa.
W końcu to skoncentrowany kwas”.
Ostatecznie to geolodzy, nieświadomi członkowie ekipy,
wyruszyli na jezioro kwasowe.
Kupiliśmy na pchlim targu ponton za 100 franków.
Był używany. Nie wzięlibyśmy nowego.
Nie jesteśmy kompletnymi idiotami.
Nie byliśmy zaniepokojeni,
może z początku tak, ale ekscytacja wzięła górę.
Zawsze lubię robić to, czego mi się zabrania.
Nagle kwas przeżera stalową linkę
i zabiera się do butelki na próbki na dnie jeziora.
To koniec misji.
Wiatr przeciwny znosi ich dalej od brzegu.
Poświęcą kolejne trzy godziny na walkę o powrót.
Katia jest wściekła.
Nie zamierzam filozofować, ale to Nietzsche powiedział:
„Szaleniec to człowiek, który postradał wszystko oprócz rozumu”.
Wypłynęliście na powierzchnię jeziora,
żeby zbadać jego skład, zwykłym pontonem?
Ale nasi chemicy, rozeznani w kwasach, odmówili.
Popłynęli tylko nieświadomi geolodzy.
Na trzeźwo nie polecam!
Z czasem Maurice dopieszcza legendę Maurice’a Kraffta.
Nazywają pana „Wulkanicznym Diabłem”.
Tak, mam rogi.
To najpiękniejsze zjawisko, najwspanialszy spektakl w przyrodzie.
W porównaniu z nim otwarte morze jest do bani.
Razem z Katią nauczyli się dobrze grać samych siebie.
Ile wulkanów obserwowaliście w ostatnich 20 latach?
Katia widziała 170, a ja 150.
O 20 więcej niż ja. To problem w naszym związku.
Podobno jesteście mieszanką wulkaniczną.
Nie jestem filmowcem.
Jestem wędrownym wulkanologiem,
który musi robić filmy, żeby móc wędrować.
Materiał, który nakręcili, zaprzecza słowom Maurice’a.
Przykładowo jak można pokazać, że ich praca jest wyczerpująca?
Może tak?
Albo tak.
Jak zademonstrować wpatrywanie się w otchłań?
Może tak.
Jak zobrazować skalę geologiczną?
Za pomocą takich ujęć?
Ale co z tym?
Dlaczego tę chwilę uwieczniono na racjonowanej taśmie filmowej?
Po co albo dla kogo?
Co pewien czas Katia i Maurice muszą jechać do Alzacji,
żeby ze zdjęć i nagrań zrobić książki i filmy.
Tutaj są mieszkańcami ludzkiego świata.
Proszę, zaczyna się!
Kiedy nie mogę jeździć na wulkany, bardzo za nimi tęsknię,
więc robię sobie małe wulkaniki w domu.
Zapytany, czy jestem szczęśliwy, odpowiem: „Zdecydowanie nie”,
bo ten świat nie jest dobrze urządzony.
Gdybym mógł żywić się skałą,
nigdy nie schodziłbym z wulkanów.
„Nie widzimy już świata z całą jego bylejakością.
Chciałabym zawsze przebywać przy kraterach,
żeby je egoistycznie kontemplować”.
Aby wrócić na wulkan, do domu, muszą opłacić rachunki.
Katia kataloguje zdjęcia,
pisze książki i zajmuje się logistyką.
Maurice jeździ z wykładami, występuje w mediach
i bezskutecznie planuje spływ kajakiem po lawie.
Chcę spłynąć strumieniem roztopionej lawy.
Katia nie chce.
Mówi, że zanim wyruszę, zrobi mi ostatnie zdjęcie.
Montuje też ich filmy.
Na wulkanie człowiek może zmierzyć się z przeciwnościami
i równocześnie wykształcić w sobie pewną mądrość,
niezbędną w naszym niespokojnym świecie.
Podczas gdy podziwiamy te ujęcia,
na świecie następuje erupcja 30 wulkanów.
One na was czekają.
Piłka w grze.
WULKAN
Niebezpieczeństwo.
Niebezpieczeństwo…
W dalekich Stanach Zjednoczonych wulkanolog Harry Glicken
robi to zdjęcie Mount St. Helens w dniu 17 maja 1980 roku.
Za chwilę pokażemy wybrane znane materiały ukazujące, co się tu wydarzy jutro,
32 minuty i 11,4 sekundy po godzinie 8 rano czasu pacyficznego.
Mamy tu erupcję.
Robi się duże osuwisko.
Dobra, dzieje się, chłopaki, to cały północno-zachodni bok.
Vancouver! To już!
Panowie, kamper i osobówka zaparkowane
na południe ode mnie są zasypane.
We mnie też uderzy.
Na Mount Adams, 53 kilometry dalej na wschód,
pewien turysta robi te zdjęcia.
W miejscu oddalonym o 56 kilometrów na północny-zachód
zrobiono to zdjęcie.
Gdzieś dalej na taśmie 8-milimetrowej powstaje to nagranie.
Co do Maurice’a i Katii,
to nie filmowali i nie fotografowali erupcji,
bo jej nie widzieli ani nie słyszeli.
Włączam telewizję i widzę reporterkę,
która mówi o wielkim wybuchu na St. Helens.
Mówię Katii: „Zobacz, ominęła nas erupcja, nie do wiary!”.
Byłem w masakrycznym nastroju.
Popiół opada już na okoliczne tereny, gdy Katia i Maurice zmierzają na miejsce.
Katia i Maurice spędzą trzy miesiące wśród popiołu.
Będą monitorować, fotografować i studiować tę potęgę.
Stopniowo, do spółki z innymi badaczami,
będą przedstawiać coraz jaśniejszy obraz zdarzenia
za pomocą takich liczb, jak:
2,8 – tyle kilometrów sześciennych ziemi zrzuciła z siebie góra;
25 000 – to siła erupcji mierzona w bombach atomowych,
takich jak zrzucona na Hiroszimę przez Stany Zjednoczone;
57 – oficjalna liczba zabitych ludzi.
W pewnym momencie znajdą stopione kasety Davida Johnstona.
Jeden z wulkanologów zabitych na Mount St. Helens
to nasz wieloletni kolega David Johnston.
Był 10 kilometrów na północ od wulkanu.
Dokładnie tam trafiła fala uderzeniowa.
Zdołał tylko powiedzieć przez radio:
„Vancouver! To już!”.
I nigdy biedaka nie znaleźliśmy.
Fala zmiotła go z powierzchni ziemi.
Czemu przebywał w tak niebezpiecznym miejscu?
Cóż, spodziewaliśmy się, że fala ruszy na północ,
ale myśleliśmy, że nie dotrze dalej niż siedem czy osiem kilometrów.
Tymczasem przemierzyła aż 30 kilometrów.
Cokolwiek odkrywają po przejściu fali uderzeniowej,
nie pomaga zbliżyć się do zrozumienia,
jak dokonać kluczowych pomiarów, zanim ona uderzy.
Nie umiemy przewidzieć intensywności erupcji
i tego, co po angielsku nazywa się „wyzwalaczem”,
czyli faktycznego momentu rozpoczęcia erupcji,
dokładnej chwili, gdy magma staje się niestabilna.
Tego nie umiemy zmierzyć. To się po prostu nagle dzieje.
Od tej chwili poświęcą swoje życie…
wulkanom tego rodzaju.
Wulkanom szarym.
Wulkanom zabójcom.
Interesują mnie bardziej, bo są słabiej znane,
bardziej niebezpieczne i trudniej dostępne.
Są jak bomby z zapalonym lontem,
ale ten lont jest nieznanej długości.
Mamy kolumny popiołu wznoszące się na 30 lub 40 kilometrów
i chmury gorejące, które osiągają prędkość 1000 km/h
i w mgnieniu oka niszczą wszystko w promieniu 40 kilometrów.
Wulkany szare może i są zabójcami,
ale z ich popiołu powstaje najżyźniejsza gleba na świecie,
jak widać na przykładzie tej zabójczej rzepy.
Odwrotnie niż wulkany czerwone, które powstają, gdy płyty się oddalają,
wulkany szare powstają ze zderzenia płyt, kiedy ciśnienie i temperatura rosną,
aż rozpęta się kataklizm.
Na liście słynnych erupcji tego typu figuruje erupcja Wezuwiusza z 79 roku,
Tambory z 1815 roku oraz Pelée z 1902 roku.
Ta jest stosunkowo niewielka – na Galunggung, w 1982 roku.
A to Una-Una w 1983 roku.
Spośród 350 wulkanologów na świecie
tylko 50, w tym ja,
specjalizuje się w wulkanach wybuchowych,
szarych, czyli tych, które zabijają.
KWIECIEŃ MAJ CZERWIEC
LIPIEC SIERPIEŃ WRZESIEŃ
Przed każdą erupcją
wulkan dostaje dreszczy, jak chory człowiek.
Podnosząca się magma sprawia, że ziemia się trzęsie.
Poza tym puchnie, jakby tworzył się ropień.
Zbocza stają się bardziej strome, a kratery większe.
Zmienia się także oddech wulkanu.
Zaczyna cuchnąć.
Zmienia się skład gazów wulkanicznych
i rośnie ich temperatura, jakby wulkan miał gorączkę.
Może istnieją oznaki zapowiadające erupcję,
ale nie jest to pewne.
Nie da się dokładnie określić czasu wybuchu.
A w świecie człowieka czas jest wszystkim.
W 1884 roku czas dostosowano do maszyn, zamiast do dzikich rytmów Ziemi.
Już nie od Słońca, Księżyca czy gwiazd,
a od fabrycznych interwałów zależał transport kolejowy
minerałów wydartych Ziemi.
POŁUDNIK ZEROWY
Nowy czas kolejowy został przyjęty przez Imperium Brytyjskie
i szybko podbił świat.
Ale wulkan nie uznaje harmonogramów.
Nigdy nie wiadomo, jak długi jest lont.
Czy wulkanolog, który jedzie na miejsce erupcji,
gra w rodzaj rosyjskiej ruletki?
O ile ryzykuje tylko własnym życiem, to jest w porządku.
Ale kiedy władze pytają go, co robić,
i ma jakiekolwiek wątpliwości, powinien zalecić ewakuację.
To mapa Nevado del Ruiz, wulkanu szarego w kolumbijskich Andach.
Pokazuje, czym może grozić erupcja, która najpewniej nastąpi,
jak donoszą kolumbijscy naukowcy w raportach przeznaczonych dla rządu.
Według tego raportu z 7 października 1985 roku
prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi błotnych wynosi 100 procent,
co oznacza ogromne niebezpieczeństwo dla Armero i okolicznych miast.
Katia i Maurice są w grupie agitującej
za systemami ostrzegawczymi i planami ewakuacji.
Wiedzą, co się stanie.
Ale decydenci uznają te projekty za zbyt kosztowne.
W dniu 14 listopada 1985 roku świat obiegają te nagrania.
Wulkan wybuchł poprzedniego dnia
i nocą powodzie błotne zalały wioski, zaskakując mieszkańców we śnie.
Na miejsce przybywa Katia, a Maurice jeździ po Francji z wykładami,
które promują ich ostatni film.
Oficjalna liczba ofiar śmiertelnych rośnie do 22 tysięcy…
a później do 23 tysięcy.
Niektóre raporty mówią o 25 tysiącach.
Dokładna liczba nie jest znana.
Pozostali przy życiu opowiedzą później:
Popatrzyłem w górę rzeki, w stronę gór, i zobaczyłem takie ilości błota…
Uderzyło we mnie i całkiem mnie zakryło.
Ludzie biegali i płakali,
że zabrało im syna czy żonę.
Mówili: „Zostałem sam” albo „Teraz jesteśmy tylko we dwójkę”.
Znaleźliśmy fragmenty ramion, stóp i głów.
Nie znaleźliśmy rodziny, której przyjechaliśmy szukać.
Katia tęskni za Maurice’em,
który być może w tej chwili daje wykład o mocy twórczej wulkanów.
Pierwszy raz podważa swój życiowy cel.
Najtrudniej jest w obliczu takich problemów:
zniszczonych wiosek, ludzi dotkniętych katastrofą.
Jest nam wtedy wstyd nazywać się wulkanologami.
W XVIII i XIX wieku miały miejsce wielkie katastrofy,
z wieloma ofiarami,
co często wynikało z braku informacji.
Ale jak to jest możliwe w wieku XX,
gdy wiedzieli wszyscy?
Zostało to ze mną jak gula w gardle –
22 tysiące ofiar Ruiz w Kolumbii, 13 listopada 1985 roku,
wyłącznie dlatego, że władze nie wierzyły wulkanologom.
Katia i Maurice całe życie dokumentowali bicie serca Ziemi
i przepływ jej krwi.
Teraz czują, jak biją i łamią się ich własne, ludzkie serca.
Dawno temu Maurice powiedział:
Trudno mi zrozumieć ludzi.
To znaczy, jestem jednym z nich,
nie jest tak, że ciągle od nich uciekam.
Ale wierzę, że gdy tak pożyję na wulkanach, z dala od ludzi,
to jeszcze ich pokocham.
Wulkany muszą niszczyć, by tworzyć…
ale czy ten nieokiełznany cykl musi pozbawiać ludzi życia?
Wulkany są najpiękniejszym elementem przyrody, ale zabijają.
To jedno z moich marzeń: żeby już nie zabijały.
W Armero zeszły te straszne lawiny błotne i zabiły 25 tysięcy ludzi.
Mogliśmy tego uniknąć, gdybyśmy uczyli ludzi ewakuacji.
Raporty techniczne nic nie znaczą
dla tych, którzy nie znają się na wulkanach,
więc pomyśleliśmy, że w zamian zrobimy programy filmowe.
Jeśli pokażemy urzędnikom ofiary,
zniszczenia i zagrożenia,
to może nam uwierzą, może ich przekonamy.
Katia i Maurice jadą zapolować
na najrzadsze i najbardziej śmiercionośne siły,
którym poświęcą nowy film o wulkanach.
Dopiero po okrągłym roku nakręcili te ujęcia wulkanu Augustine na Alasce.
Wiedzieliśmy, że to niebezpieczne, z uwagi na rodzaj chmury gorejącej,
ale pierwszy raz podeszliśmy bardzo blisko,
na jakieś 50 metrów.
Człowiek jest jak mucha w garnku kipiącego mleka.
Zjawisko przebiegło w kompletnej ciszy.
W ogóle nie było straszne.
Byliśmy zafascynowani, podchodziliśmy jak przyciągani magnesem
i powtarzaliśmy: „Kompletnie nam odbiło!”.
To była dla nas szczególna chwila, więc postanowiliśmy zaryzykować.
Kamera drży, jakby telegraficznie pytała: „Zostać czy uciekać?”.
Może ma powód, bo za chwilę ich kolega, Juergen Kienle,
w ostatniej sekundzie odciągnie ich od gorejącej chmury popiołu.
Za kilka lat ich nekrolog przytoczy to zdarzenie
jako moment, w którym Katia i Maurice podkreślali,
że trzeba zawsze ograniczać ryzyko,
ale też że konieczne są takie obserwacje z małej odległości.
Maurice kiedyś powiedział:
„Zobacz, jak mali jesteśmy my, ludzie, wobec tej wulkanicznej siły.
Jedyne, co zostanie, gdy przeminiemy, to nasza umiejętność pisania,
opowiadania historii i filmowania”.
Kiedy możesz umrzeć w każdej chwili…
co za sobą zostawiasz?
Widziałem tyle pięknych rzeczy.
Mam na koncie takie przeżycia, że czuję się, jakbym miał ponad 100 lat.
Więc szczerze mówiąc, nie boję się.
Zrobiłbym wszystko, żeby móc tak dalej żyć.
Maurice i ja robimy wszystko razem.
Nie możemy bez siebie pracować.
Lubię, gdy idzie przede mną,
bo waży dwa razy tyle co ja.
Wiem, że jeśli na czymś stanie, ja też mogę.
Chodzę za nim, bo gdyby miał zginąć,
to wolę być z nim. Więc tak za nim chodzę.
Tylko czasem idę przodem.
Na przestrzeni ogromu czasu geologicznego we wnętrzu planety ściera się zbiór sił,
po to by wywołać jedną chwilę – erupcję, która na zawsze przekształca Ziemię.
A pośród dwóch milionów lat ludzkości
dwoje malutkich ludzi rodzi się w tym samym miejscu i w tym samym czasie,
i kocha tę samą rzecz.
A ta miłość zbliżyła nas do Ziemi.
Cześć, Toto, tu Maurice.
Jedziemy do Japonii na erupcję.
Jest wtorek, 12.00, i jesteśmy na lotnisku.
Na Unzen jest erupcja, która bardzo mnie interesuje.
Wczoraj wróciliśmy z Martyniki.
Myśleliśmy, żeby przyjechać do Paryża,
ale wylatujemy dziś do Japonii.
Dobrze, pozdrawiam, do widzenia.
Jest 3 czerwca 1991 roku.
Po 200 latach snu zaczyna się budzić wulkan Unzen.
Góra jest wzburzona już od maja,
ale dzisiaj coś się ostatecznie przestawi we wnętrzu Ziemi.
Zawsze mamy nadzieję, ale żadnej pewności. Nie wiemy nic.
Na szczycie są duże bloki, które muszą spaść, ale kiedy?
Tuż po 16.00 zaczyna padać.
Północny wiatr nawiewa popiół.
Ten raz jest jakiś inny.
Mgła zasłania widok,
więc Katia i Maurice podchodzą bliżej, razem z kolegą, Harrym Glickenem,
by mieć lepsze ujęcie.
To nagranie z kamery zostawionej na miejscu przez reportera.
Jest i ta chwila, tuż przed falą uderzeniową.
Ostatnie znane ujęcie, na którym Katia i Maurice są razem.
Japońscy urzędnicy dali to zdjęcie Yvesowi, przyjacielowi Katii i Maurice’a.
Ich urny spoczywają w świątyni w Shimabarze,
u podnóża Unzen.
W okolicy chmury wulkanicznej znaki na ziemi wskazały,
że Katia i Maurice są obok siebie.
Odnaleziono dwa przedmioty – kamerę i zegarek,
którego wskazówki na zawsze zamarzły w czasie o godzinie 16.18.
Tuż obok, za Morzem Wschodniochińskim, zadrżał wulkan Pinatubo.
Za tydzień dokona najbardziej spektakularnej erupcji,
jaka zdarzyła się na Filipinach.
Ewakuuje się aż 58 tysięcy ludzi.
Urzędnicy poważnie potraktowali ostrzeżenia
za sprawą filmu Katii i Maurice’a o tym, jak rozumieć wulkany.
Po drugiej stronie globu, przy granicy francusko-niemieckiej,
uskoki Wogezów i Renu niepostrzeżenie zmieniają swój bieg
pod powierzchnią śpiącej ziemi.
Katia, ja i wulkany…
to historia miłosna.
Pewne jest, że…
nie wyobrażamy sobie żyć w inny sposób.
PAMIĘCI 43 LUDZI, KTÓRZY 3 CZERWCA 1991 ROKU
STRACILI ŻYCIE W WYBUCHU WULKANU UNZEN.
Napisy: Karolina Dąbrowska